“1980–2000 yillari orasida turk romanida zamonaviylashuv va ta’lim muammosi” (Modernisation and Education Problem of Turkish Novels Between 1980–2000 / 1980–2000 yillari orasida turk romanida zamonaviylashuv va ta’lim muammosi).

. Orhan Oğuzning mazkur maqolasida 1980–2000-yillar oralig‘ida yaratilgan turk romanlarida zamonaviylashuv va ta’lim masalalarining badiiy talqini adabiy obzor (literary review) asosida tadqiq etiladi. Muallif mazkur davr turk romanchiligini yaxlit adabiy jarayon sifatida baholab, turli estetik va mafkuraviy yo‘nalishlarga mansub asarlar orqali jamiyatning siyosiy, ijtimoiy va madaniy muammolarini umumlashtiradi. Tadqiqotda 12 nafar yozuvchining 50 ta romani tanlab olinib, ular qiyosiy hamda tematik tahlil asosida o‘rganiladi. Romanlar an’anaviy va postmodern yo‘nalishlar, shuningdek, chap, konservativ va millatchilik ruhidagi qarashlarni ifodalovchi asarlar sifatida tasniflanib, davr adabiy jarayonining asosiy xususiyatlari yoritiladi.

Maqolaning kirish qismida 1980–2000-yillardagi Turkiyaning siyosiy, ijtimoiy va madaniy muhiti tavsiflanadi hamda zamonaviylashuv, ta’lim va turk romani tushunchalarining nazariy asoslari sharhlanadi. Muallif turk romani Tanzimat davridan boshlab jamiyatni yangilash va zamonaviylashtirish vositasi sifatida shakllanganini ta’kidlab, 1980-yillardan keyingi romanchilikda ham ushbu an’ana davom etganini ilmiy asosda izohlaydi. Shu tariqa maqola turk romanchiligi taraqqiyotini tarixiy va nazariy nuqtai nazardan umumlashtiruvchi adabiy obzor vazifasini bajaradi.

Tadqiqotning asosiy qismi yetti tematik yo‘nalish asosida tashkil etilgan. Unda romanlarda byurokratiya va siyosatning zamonaviylashuvdagi o‘rni, ziyolilar faoliyati, xalq va jamiyatning yangilanish jarayoniga munosabati, dinning an’ana va zamonaviylik o‘rtasidagi mavqei, G‘arb va Sharq konsepsiyalari, ta’lim, fan, san’at hamda kiyinish madaniyatining zamonaviylashuv vositasi sifatidagi talqini tizimli ravishda umumlashtiriladi. Shuningdek, turk milliy o‘zligi va millatchilik masalalari turli yozuvchilar romanlari misolida qiyosiy tahlil qilinadi.

Muallif Adalet Ağaoğlu, Alev Alatlı, İhsan Oktay Anar, Tarık Buğra, Sevinç Çokum, Emine Işınsu, Selim İleri, Attilâ İlhan, Orhan Pamuk, Elif Şafak, Latife Tekin va Hasan Ali Toptaş kabi yetakchi romannavislarning asarlarini o‘zaro qiyoslab, ularning zamonaviy Turkiya hayoti, siyosiy o‘zgarishlar, mafkuraviy qarama-qarshiliklar va ta’lim tizimiga munosabatini umumlashtiradi. Shu orqali 1980–2000-yillar turk romanchiligiga xos umumiy badiiy va g‘oyaviy tendensiyalar aniqlanadi.

Maqola yakunida 1980–2000-yillar turk romani jamiyatning siyosiy, ijtimoiy va madaniy muammolarini yoritishda muhim badiiy maydon bo‘lib qolganligi, yangi badiiy shakllar va postmodern usullar rivojlangan bo‘lsa-da, romanlarning asosiy e’tibori jamiyatni anglash va zamonaviylashtirish masalalariga qaratilgani xulosa qilinadi. Shu jihatdan mazkur tadqiqot 1980–2000-yillar turk romanlari obzori (literary review) xususiyatiga ega bo‘lib, davr romanchiligining asosiy namunalari, yetakchi yozuvchilari, mavzulari va rivojlanish tendensiyalarini tizimli ravishda umumlashtiruvchi muhim ilmiy manba hisoblanadi. U Turkiya adabiyotidagi adabiy obzor (literary review) namunalaridan biri sifatida qiyosiy adabiyotshunoslik va zamonaviy turk romanchiligini o‘rganishda nazariy hamda metodologik ahamiyat kasb etadi.