nasriy asarlar
Tanlangan
“Maqsad — bir, usul — har xil”
Annotatsiya
Matyoqub Qo‘shjonovning “Maqsad — bir, usul — har xil” maqolasida XX asrning 70-yillaridagi o‘zbek prozasida yuz berayotgan badiiy izlanishlar, turli janr va uslubiy yo‘nalishlarda yaratilgan nasriy asarlar tahlil qilinadi. Muallif o‘zbek prozasining mazmun va shakl jihatdan rang-baranglashib borayotganini ta’kidlab, bir xil hayotiy muammolarni turli ijodkorlar o‘ziga xos badiiy usullar orqali yoritayotganini ko‘rsatadi. Maqolada Pirimqul Qodirovning “Olmos kamar”, Omon Muxtorning “Yillar shamoli”, Shukur Xolmirzayevning “So‘nggi bekat”, O‘tkir Hoshimovning “Nur borki, soya bor”, O‘lmas Umarbekovning “Diyenat” kabi asarlari, shuningdek, boshqa yozuvchilarning hikoya va qissalari haqida fikr yuritiladi.
Obzorda asarlarning mavzusi, qahramonlari, xarakter yaratish tamoyillari, psixologik tasvir, hayotiy materialdan foydalanish hamda badiiy ifoda usullari o‘zaro qiyoslanadi. Muallif ayrim asarlarda qahramon ruhiyatining psixologik holatdan ikkinchi holatga o‘tishi, ayrimlarida esa hayotiy voqealarning turli badiiy vositalar orqali ifodalanishini ko‘rsatadi. Shuningdek, yangi janriy imkoniyatlar, fantastik va ramziy unsurlarning prozaga kirib kelishi, an’anaviy tasvir usullarining yangilanib borishi haqida fikr yuritiladi.
Maqolaning muhim jihati shundaki, unda alohida bir asar emas, bir davr o‘zbek prozasida yaratilgan bir necha asar va ijodkorlar faoliyati yaxlit adabiy jarayon doirasida ko‘rib chiqiladi. Muallif turli asarlardagi farqli badiiy usullarni qiyoslash orqali zamonaviy o‘zbek nasrining taraqqiyot xususiyatlarini belgilashga harakat qiladi. Shu jihatdan “Maqsad — bir, usul — har xil” o‘zbek zamonaviy prozasi obzori sifatida baholanib, o‘zbek adabiyotida adabiy obzor janrining davr prozasi obzori ko‘rinishiga misol bo‘la oladi.
Obzorda asarlarning mavzusi, qahramonlari, xarakter yaratish tamoyillari, psixologik tasvir, hayotiy materialdan foydalanish hamda badiiy ifoda usullari o‘zaro qiyoslanadi. Muallif ayrim asarlarda qahramon ruhiyatining psixologik holatdan ikkinchi holatga o‘tishi, ayrimlarida esa hayotiy voqealarning turli badiiy vositalar orqali ifodalanishini ko‘rsatadi. Shuningdek, yangi janriy imkoniyatlar, fantastik va ramziy unsurlarning prozaga kirib kelishi, an’anaviy tasvir usullarining yangilanib borishi haqida fikr yuritiladi.
Maqolaning muhim jihati shundaki, unda alohida bir asar emas, bir davr o‘zbek prozasida yaratilgan bir necha asar va ijodkorlar faoliyati yaxlit adabiy jarayon doirasida ko‘rib chiqiladi. Muallif turli asarlardagi farqli badiiy usullarni qiyoslash orqali zamonaviy o‘zbek nasrining taraqqiyot xususiyatlarini belgilashga harakat qiladi. Shu jihatdan “Maqsad — bir, usul — har xil” o‘zbek zamonaviy prozasi obzori sifatida baholanib, o‘zbek adabiyotida adabiy obzor janrining davr prozasi obzori ko‘rinishiga misol bo‘la oladi.