Bolalar adabiyoti
Tanlangan
Parvozga shaylanamiz
Annotatsiya
Salohiddin Mamajonovning “Parvozga shaylanamiz” nomli maqolasi zamonaviy o‘zbek bolalar adabiyotining rivojlanish jarayoni, badiiy izlanishlari, yutuqlari va mavjud muammolarini keng qamrovda tahlil qiluvchi bolalar adabiyoti obzori hisoblanadi. Muallif o‘sha davrda yaratilgan bolalar uchun mo‘ljallangan she’riy, nasriy va fantastik asarlarni umumlashtirib, ularning g‘oyaviy-estetik mazmuni, tarbiyaviy ahamiyati hamda badiiy saviyasini qiyosiy tahlil qiladi. Maqolaning bosh maqsadi bolalar adabiyotining zamon talablari asosida rivojlanish yo‘nalishlarini belgilash va uning ma’naviy-ma’rifiy vazifalarini yoritishdan iborat.
Obzorda Quddus Muhammadiy, Po‘lat Mo‘min, Iles Muslim, Tohir Malik, Temur Po‘latov, Xudoyberdi To‘xtaboyev, Fozil Musajonov, Erkin Mahmudov, Farhod Musajonov, Abdusaid Quchimov, Mahmud Murodov, Karim Rahim, Ashurali Jo‘rayev, Muqimjon Niyozov, Asqad Muxtor, Rahim Farhodiy, Tolib Yo‘ldosh, Tursunboy Adashboyev, Anvar Obidjon, Safar Barnoev, Aziz Nesin va boshqa adiblarning bolalar uchun yozilgan asarlari tahlil qilinadi. Muallif turli janrlardagi asarlarni o‘zaro qiyoslab, bolalar adabiyotining umumiy taraqqiyot tendensiyalarini ochib beradi.
Maqolada bolalar qissalari, hikoyalari va she’rlari mazmuni, obrazlar tizimi, syujet qurilishi, til va uslub, badiiy mahorat, psixologik tasvir hamda tarbiyaviy g‘oyalar chuqur tahlil qilinadi. Muallif bolalar ruhiyatini tabiiy aks ettirgan, hayotiy voqealarga asoslangan, estetik jihatdan mukammal asarlarni yuqori baholaydi. Shu bilan birga, didaktik ruhning kuchayishi, sun’iy syujetlar, yuzaki xarakterlar, takroriy mavzular va badiiy ta’sirchanlikning sustligi kabi kamchiliklarni tanqidiy baholaydi. Har bir asarning kuchli va zaif tomonlari aniq dalillar asosida ko‘rsatilib, bolalar adabiyotini rivojlantirish yo‘llari yuzasidan ilmiy xulosalar chiqariladi.
Muallif bolalar adabiyotining asosiy vazifasi yosh avlodni ma’naviy barkamollikka, Vatanga muhabbat, mehnatsevarlik, insonparvarlik va ezgulik ruhida tarbiyalash ekanini alohida ta’kidlaydi. U bolalar yozuvchilarini zamonaviy hayot bilan hamnafas bo‘lishga, yosh kitobxonning ruhiy olami va qiziqishlarini chuqur o‘rganishga, badiiy haqiqat hamda estetik mukammallik mezonlariga amal qilishga da’vat etadi. Shu jihatdan maqola nafaqat adabiy jarayonni tahlil qiladi, balki bolalar adabiyotining istiqboldagi rivojlanish yo‘nalishlarini ham belgilab beradi.
Maqolaning ilmiy ahamiyati shundaki, unda alohida bir asar yoki yozuvchi emas, balki butun bir davr bolalar adabiyoti ko‘plab ijodkorlar va asarlar misolida umumlashtiriladi. Muallif turli janrlardagi asarlarni qiyosiy tahlil qilish orqali bolalar adabiyotining poetik xususiyatlari, estetik mezonlari va taraqqiyot tendensiyalarini yoritadi. Keng qamrovli umumlashtirish, qiyosiy tahlil va adabiy jarayonni yaxlit baholash maqolaning adabiy obzor janriga mansubligini yaqqol namoyon etadi.
Mazkur bolalar adabiyoti obzori o‘zbek bolalar adabiyotining 1980-yillardagi rivojlanish jarayonini aks ettiruvchi muhim adabiy-tanqidiy manbalardan biridir. Unda bolalar uchun yaratilgan nasriy va she’riy asarlar hamda fantastik asarlar tizimli ravishda tahlil qilinib, ularning badiiy yutuqlari, kamchiliklari va istiqbollari yuzasidan ilmiy umumlashmalar beriladi. Shu sababli maqola “O‘zbek adabiyotida adabiy obzor janri” mavzusini tadqiq etishda bolalar adabiyoti obzorining yorqin namunalaridan biri sifatida muhim nazariy va amaliy ahamiyat kasb etadi.
Obzorda Quddus Muhammadiy, Po‘lat Mo‘min, Iles Muslim, Tohir Malik, Temur Po‘latov, Xudoyberdi To‘xtaboyev, Fozil Musajonov, Erkin Mahmudov, Farhod Musajonov, Abdusaid Quchimov, Mahmud Murodov, Karim Rahim, Ashurali Jo‘rayev, Muqimjon Niyozov, Asqad Muxtor, Rahim Farhodiy, Tolib Yo‘ldosh, Tursunboy Adashboyev, Anvar Obidjon, Safar Barnoev, Aziz Nesin va boshqa adiblarning bolalar uchun yozilgan asarlari tahlil qilinadi. Muallif turli janrlardagi asarlarni o‘zaro qiyoslab, bolalar adabiyotining umumiy taraqqiyot tendensiyalarini ochib beradi.
Maqolada bolalar qissalari, hikoyalari va she’rlari mazmuni, obrazlar tizimi, syujet qurilishi, til va uslub, badiiy mahorat, psixologik tasvir hamda tarbiyaviy g‘oyalar chuqur tahlil qilinadi. Muallif bolalar ruhiyatini tabiiy aks ettirgan, hayotiy voqealarga asoslangan, estetik jihatdan mukammal asarlarni yuqori baholaydi. Shu bilan birga, didaktik ruhning kuchayishi, sun’iy syujetlar, yuzaki xarakterlar, takroriy mavzular va badiiy ta’sirchanlikning sustligi kabi kamchiliklarni tanqidiy baholaydi. Har bir asarning kuchli va zaif tomonlari aniq dalillar asosida ko‘rsatilib, bolalar adabiyotini rivojlantirish yo‘llari yuzasidan ilmiy xulosalar chiqariladi.
Muallif bolalar adabiyotining asosiy vazifasi yosh avlodni ma’naviy barkamollikka, Vatanga muhabbat, mehnatsevarlik, insonparvarlik va ezgulik ruhida tarbiyalash ekanini alohida ta’kidlaydi. U bolalar yozuvchilarini zamonaviy hayot bilan hamnafas bo‘lishga, yosh kitobxonning ruhiy olami va qiziqishlarini chuqur o‘rganishga, badiiy haqiqat hamda estetik mukammallik mezonlariga amal qilishga da’vat etadi. Shu jihatdan maqola nafaqat adabiy jarayonni tahlil qiladi, balki bolalar adabiyotining istiqboldagi rivojlanish yo‘nalishlarini ham belgilab beradi.
Maqolaning ilmiy ahamiyati shundaki, unda alohida bir asar yoki yozuvchi emas, balki butun bir davr bolalar adabiyoti ko‘plab ijodkorlar va asarlar misolida umumlashtiriladi. Muallif turli janrlardagi asarlarni qiyosiy tahlil qilish orqali bolalar adabiyotining poetik xususiyatlari, estetik mezonlari va taraqqiyot tendensiyalarini yoritadi. Keng qamrovli umumlashtirish, qiyosiy tahlil va adabiy jarayonni yaxlit baholash maqolaning adabiy obzor janriga mansubligini yaqqol namoyon etadi.
Mazkur bolalar adabiyoti obzori o‘zbek bolalar adabiyotining 1980-yillardagi rivojlanish jarayonini aks ettiruvchi muhim adabiy-tanqidiy manbalardan biridir. Unda bolalar uchun yaratilgan nasriy va she’riy asarlar hamda fantastik asarlar tizimli ravishda tahlil qilinib, ularning badiiy yutuqlari, kamchiliklari va istiqbollari yuzasidan ilmiy umumlashmalar beriladi. Shu sababli maqola “O‘zbek adabiyotida adabiy obzor janri” mavzusini tadqiq etishda bolalar adabiyoti obzorining yorqin namunalaridan biri sifatida muhim nazariy va amaliy ahamiyat kasb etadi.