Qissa
Tanlangan
Qanday yozmaslik kerak
Annotatsiya
Rahimjon Otaevning “Qanday yozmaslik kerak?” nomli maqolasi zamonaviy o‘zbek qissachiligidagi badiiy mahorat, xarakter yaratish, syujet va kompozitsiya, badiiy til hamda tasvir usullariga bag‘ishlangan nasriy asarlar obzori xususiyatiga ega muammoviy adabiy-tanqidiy maqoladir. Muallif 1980-yillarda yaratilgan qator qissalarni qiyosiy tahlil qilib, ularning badiiy yutuqlari va kamchiliklarini umumlashtiradi hamda qissachilik taraqqiyotining dolzarb muammolarini yoritadi.
Maqolada Hamid Tojiboev, Ne’mat Eshqulov, Usmon Yusupov, Norqul Hayitqulov, Xudoyberdi Eshonqulov, Utkur Rahmatov, Yutash Ashurov, Sayyar, K. Nishonov, A. Xumazarov, Keldi Qodirov va boshqa yozuvchilarning qissalari tahlil qilinadi. Muallif turli asarlardagi syujet qurilishi, qahramon xarakteri, hayotiylik, badiiy mantiq va uslub masalalarini qiyosiy yondashuv asosida baholab, nasriy ijoddagi umumiy tendensiyalarni ochib beradi.
Tahlil jarayonida ayrim qissalarda uchraydigan sun’iy voqealar, hayotiy asosdan yiroq konfliktlar, xarakterlarning yetarlicha ochilmaganligi, mantiqiy nomuvofiqliklar va publitsistik bayonning badiiy tasvir o‘rnini egallashi kabi kamchiliklar tanqidiy ruhda ko‘rsatib beriladi. Shu bilan birga, muallif hayotiy kuzatuvga, psixologik ishonarlilikka va badiiy mukammallikka asoslangan asarlarni alohida e’tirof etadi hamda yozuvchilarni badiiy haqiqat mezonlariga qat’iy amal qilishga chaqiradi.
Maqolaning ilmiy ahamiyati shundaki, unda alohida bir qissa emas, balki bir davr qissachiligining umumiy manzarasi ko‘plab asarlar misolida yoritiladi. Muallif turli ijodkorlarning asarlarini o‘zaro qiyoslash orqali zamonaviy qissachilikning rivojlanish yo‘nalishlari, badiiy izlanishlari va muammolarini umumlashtiradi. Shu jihatdan maqolada obzor janriga xos umumlashtirish va qiyosiy tahlil usullari yaqqol namoyon bo‘ladi.
Asarda yozuvchining asosiy maqsadi badiiy asarni qanday yaratish kerakligini emas, balki qissachilik tajribasida uchrayotgan xatolarni tahlil qilish orqali adabiy jarayonning sifatini oshirish zaruratini asoslashdan iborat. Muallifning xulosalari faqat ayrim asarlarga emas, balki o‘zbek nasrining umumiy rivojlanishiga qaratilgani bilan maqola adabiy tanqid tarixida muhim o‘rin egallaydi.
Mazkur maqola “O‘zbek adabiyotida adabiy obzor janri” mavzusini tadqiq etishda nasriy asarlar obzori xususiyatiga ega muammoviy adabiy-tanqidiy maqola sifatida ilmiy ahamiyatga ega. Unda ko‘plab qissalar qiyosiy tahlil qilinib, zamonaviy o‘zbek qissachiligining badiiy mezonlari, yutuqlari va kamchiliklari yuzasidan umumlashgan ilmiy xulosalar beriladi. Shu sababli maqola nasriy asarlar tahliliga bag‘ishlangan obzor xarakteridagi tanqidiy manbalardan biri sifatida dissertatsiya uchun muhim nazariy material bo‘lib xizmat qiladi.
Maqolada Hamid Tojiboev, Ne’mat Eshqulov, Usmon Yusupov, Norqul Hayitqulov, Xudoyberdi Eshonqulov, Utkur Rahmatov, Yutash Ashurov, Sayyar, K. Nishonov, A. Xumazarov, Keldi Qodirov va boshqa yozuvchilarning qissalari tahlil qilinadi. Muallif turli asarlardagi syujet qurilishi, qahramon xarakteri, hayotiylik, badiiy mantiq va uslub masalalarini qiyosiy yondashuv asosida baholab, nasriy ijoddagi umumiy tendensiyalarni ochib beradi.
Tahlil jarayonida ayrim qissalarda uchraydigan sun’iy voqealar, hayotiy asosdan yiroq konfliktlar, xarakterlarning yetarlicha ochilmaganligi, mantiqiy nomuvofiqliklar va publitsistik bayonning badiiy tasvir o‘rnini egallashi kabi kamchiliklar tanqidiy ruhda ko‘rsatib beriladi. Shu bilan birga, muallif hayotiy kuzatuvga, psixologik ishonarlilikka va badiiy mukammallikka asoslangan asarlarni alohida e’tirof etadi hamda yozuvchilarni badiiy haqiqat mezonlariga qat’iy amal qilishga chaqiradi.
Maqolaning ilmiy ahamiyati shundaki, unda alohida bir qissa emas, balki bir davr qissachiligining umumiy manzarasi ko‘plab asarlar misolida yoritiladi. Muallif turli ijodkorlarning asarlarini o‘zaro qiyoslash orqali zamonaviy qissachilikning rivojlanish yo‘nalishlari, badiiy izlanishlari va muammolarini umumlashtiradi. Shu jihatdan maqolada obzor janriga xos umumlashtirish va qiyosiy tahlil usullari yaqqol namoyon bo‘ladi.
Asarda yozuvchining asosiy maqsadi badiiy asarni qanday yaratish kerakligini emas, balki qissachilik tajribasida uchrayotgan xatolarni tahlil qilish orqali adabiy jarayonning sifatini oshirish zaruratini asoslashdan iborat. Muallifning xulosalari faqat ayrim asarlarga emas, balki o‘zbek nasrining umumiy rivojlanishiga qaratilgani bilan maqola adabiy tanqid tarixida muhim o‘rin egallaydi.
Mazkur maqola “O‘zbek adabiyotida adabiy obzor janri” mavzusini tadqiq etishda nasriy asarlar obzori xususiyatiga ega muammoviy adabiy-tanqidiy maqola sifatida ilmiy ahamiyatga ega. Unda ko‘plab qissalar qiyosiy tahlil qilinib, zamonaviy o‘zbek qissachiligining badiiy mezonlari, yutuqlari va kamchiliklari yuzasidan umumlashgan ilmiy xulosalar beriladi. Shu sababli maqola nasriy asarlar tahliliga bag‘ishlangan obzor xarakteridagi tanqidiy manbalardan biri sifatida dissertatsiya uchun muhim nazariy material bo‘lib xizmat qiladi.