Qissa
Tanlangan
Shafoat yog`dusidan bahramandlik
Annotatsiya
Abdug‘afur Rasulovning “Shafqat tuyg‘usidan bahramandlik” nomli adabiy obzori 1990–1991-yillar o‘zbek yoshlar qissachiligida yuz bergan badiiy izlanishlar, janrning taraqqiyot tendensiyalari hamda yosh ijodkorlar asarlarining g‘oyaviy-estetik xususiyatlarini yoritishga bag‘ishlangan. Adabiy obzorda yosh yozuvchilarning qissalari yagona adabiy jarayon doirasida qiyosiy tahlil qilinib, ularning badiiy mahorati, hayot haqiqatini aks ettirish usullari, inson ruhiyatini tasvirlashdagi yondashuvlari va janr rivojiga qo‘shgan hissasi ilmiy-estetik mezonlar asosida baholanadi.
Adabiy obzorda Xurshid Do‘stmuhammadning “O‘yin”, Nurali Qobulning “Ko‘kboy”, Normurod Norqobilovning “Ovchim”, Isajon Sultonning “Munojot”, Bahodir Murod Alining “Ko‘rgilik”, Shukur Xolmirzayev, Erkin A’zam, Murod Muhammad Do‘st, Xayriddin Sultonov va boshqa yozuvchilarning qissalari qiyosiy tahlil qilinadi. Muallif ushbu asarlarda insonparvarlik, shafqat, mehr-oqibat, ma’naviy poklik, axloqiy tanlov, inson va tabiat munosabatlari, milliy qadriyatlar hamda zamonaviy insonning ruhiy olami qanday badiiy talqin etilganini atroflicha yoritadi.
Adabiy obzorda qissalarning syujet-kompozitsiyasi, xarakter yaratish mahorati, psixologik tasvir, badiiy detal, ramziy obrazlar, til va uslub, muallif konsepsiyasi hamda badiiy umumlashtirish darajasi asosiy tahlil mezonlari sifatida qo‘llaniladi. Muallif hayotiy voqelikni chuqur anglagan, inson ruhiyatini tabiiy va ishonarli tasvirlagan hamda badiiy yaxlitlikka erishgan qissalarni yuqori baholaydi. Shu bilan birga, ayrim asarlarda uchraydigan kompozitsion bo‘shliqlar, xarakterlarning yetarlicha ochilmaganligi, tasvirning cho‘zilishi va badiiy yechimdagi sustlik kabi kamchiliklarni ham tanqidiy ruhda ko‘rsatib o‘tadi.
Muallif yoshlar qissachiligining taraqqiyoti milliy adabiy an’analarni zamonaviy badiiy tafakkur bilan uyg‘unlashtirish, inson qalbining murakkab kechinmalarini haqqoniy tasvirlash hamda yuksak axloqiy qadriyatlarni badiiy umumlashtirish bilan chambarchas bog‘liq ekanini ta’kidlaydi. Adabiy obzorda yozuvchilarning individual uslubi, obraz yaratish mahorati va janrning poetik imkoniyatlari qiyosiy tahlil qilinib, zamonaviy o‘zbek qissachiligining rivojlanish yo‘nalishlari yuzasidan muhim ilmiy xulosalar chiqariladi.
Adabiy obzorning ilmiy ahamiyati shundaki, unda alohida bir qissa emas, balki yosh yozuvchilar tomonidan yaratilgan ko‘plab qissalar yagona adabiy jarayon doirasida qiyosiy va umumlashtiruvchi usulda tahlil qilinadi. Muallif turli yozuvchilarning asarlarini o‘zaro taqqoslab, yoshlar qissachiligining poetik xususiyatlari, estetik mezonlari va taraqqiyot tendensiyalari yuzasidan umumlashgan ilmiy xulosalar beradi. Keng qamrovli qiyosiy tahlil va adabiy jarayonni yaxlit baholash ushbu adabiy obzorning janriy xususiyatini yaqqol namoyon etadi.
Mazkur adabiy obzor 1990-yillar boshidagi o‘zbek yoshlar qissachiligidagi badiiy jarayonni yorituvchi muhim adabiy-tanqidiy manbalardan biridir. Unda yosh yozuvchilarning qissalari, ularning g‘oyaviy-badiiy xususiyatlari, ijodiy izlanishlari hamda janrning rivojlanish tendensiyalari yuzasidan umumlashgan ilmiy xulosalar berilgan. Shu sababli ushbu adabiy obzor “O‘zbek adabiyotida adabiy obzor janri” mavzusini tadqiq etishda qissachilikka bag‘ishlangan adabiy obzorlarning muhim namunalaridan biri sifatida nazariy va amaliy ahamiyat kasb etadi.
Adabiy obzorda Xurshid Do‘stmuhammadning “O‘yin”, Nurali Qobulning “Ko‘kboy”, Normurod Norqobilovning “Ovchim”, Isajon Sultonning “Munojot”, Bahodir Murod Alining “Ko‘rgilik”, Shukur Xolmirzayev, Erkin A’zam, Murod Muhammad Do‘st, Xayriddin Sultonov va boshqa yozuvchilarning qissalari qiyosiy tahlil qilinadi. Muallif ushbu asarlarda insonparvarlik, shafqat, mehr-oqibat, ma’naviy poklik, axloqiy tanlov, inson va tabiat munosabatlari, milliy qadriyatlar hamda zamonaviy insonning ruhiy olami qanday badiiy talqin etilganini atroflicha yoritadi.
Adabiy obzorda qissalarning syujet-kompozitsiyasi, xarakter yaratish mahorati, psixologik tasvir, badiiy detal, ramziy obrazlar, til va uslub, muallif konsepsiyasi hamda badiiy umumlashtirish darajasi asosiy tahlil mezonlari sifatida qo‘llaniladi. Muallif hayotiy voqelikni chuqur anglagan, inson ruhiyatini tabiiy va ishonarli tasvirlagan hamda badiiy yaxlitlikka erishgan qissalarni yuqori baholaydi. Shu bilan birga, ayrim asarlarda uchraydigan kompozitsion bo‘shliqlar, xarakterlarning yetarlicha ochilmaganligi, tasvirning cho‘zilishi va badiiy yechimdagi sustlik kabi kamchiliklarni ham tanqidiy ruhda ko‘rsatib o‘tadi.
Muallif yoshlar qissachiligining taraqqiyoti milliy adabiy an’analarni zamonaviy badiiy tafakkur bilan uyg‘unlashtirish, inson qalbining murakkab kechinmalarini haqqoniy tasvirlash hamda yuksak axloqiy qadriyatlarni badiiy umumlashtirish bilan chambarchas bog‘liq ekanini ta’kidlaydi. Adabiy obzorda yozuvchilarning individual uslubi, obraz yaratish mahorati va janrning poetik imkoniyatlari qiyosiy tahlil qilinib, zamonaviy o‘zbek qissachiligining rivojlanish yo‘nalishlari yuzasidan muhim ilmiy xulosalar chiqariladi.
Adabiy obzorning ilmiy ahamiyati shundaki, unda alohida bir qissa emas, balki yosh yozuvchilar tomonidan yaratilgan ko‘plab qissalar yagona adabiy jarayon doirasida qiyosiy va umumlashtiruvchi usulda tahlil qilinadi. Muallif turli yozuvchilarning asarlarini o‘zaro taqqoslab, yoshlar qissachiligining poetik xususiyatlari, estetik mezonlari va taraqqiyot tendensiyalari yuzasidan umumlashgan ilmiy xulosalar beradi. Keng qamrovli qiyosiy tahlil va adabiy jarayonni yaxlit baholash ushbu adabiy obzorning janriy xususiyatini yaqqol namoyon etadi.
Mazkur adabiy obzor 1990-yillar boshidagi o‘zbek yoshlar qissachiligidagi badiiy jarayonni yorituvchi muhim adabiy-tanqidiy manbalardan biridir. Unda yosh yozuvchilarning qissalari, ularning g‘oyaviy-badiiy xususiyatlari, ijodiy izlanishlari hamda janrning rivojlanish tendensiyalari yuzasidan umumlashgan ilmiy xulosalar berilgan. Shu sababli ushbu adabiy obzor “O‘zbek adabiyotida adabiy obzor janri” mavzusini tadqiq etishda qissachilikka bag‘ishlangan adabiy obzorlarning muhim namunalaridan biri sifatida nazariy va amaliy ahamiyat kasb etadi.