Adabiyotshunoslik
Tanlangan
Adabiyot taraqqiyotini belgilovchi omil
Annotatsiya
Nafas Shodmonovning “Adabiyot taraqqiyotini belgilovchi omil” nomli adabiy obzorida 2019-yilda o‘zbek adabiyotshunosligi va adabiy tanqid sohasida amalga oshirilgan ilmiy izlanishlar, markaziy gazeta va jurnallarda e’lon qilingan adabiy-tanqidiy hamda adabiyotshunoslikka oid maqolalar keng qamrovda tahlil qilinadi. Muallif yil davomida “O‘zbekiston adabiyoti va san’ati” gazetasi, “Jahon adabiyoti”, “Sharq yulduzi”, “O‘zbek tili va adabiyoti” kabi nufuzli nashrlarda chop etilgan maqolalarni kuzatib, ularning ilmiy saviyasi, dolzarbligi va o‘zbek adabiyotshunosligi taraqqiyotiga qo‘shgan hissasini baholaydi. Obzorda adabiy tanqidning bugungi holati, uning yutuq va kamchiliklari, ilmiy tahlil madaniyati hamda tanqidchilik oldida turgan dolzarb vazifalar xolis ilmiy mezonlar asosida yoritiladi.
Maqolada Bahodir Karim, G‘afur Po‘latov, Ulug‘bek Hamdam, Rahmon Qo‘chqor, Dilmurod Quronov, Ibrohim Haqqul, Naim Karimov, Yuldosh Solijonov, Nusratulla Jumaxo‘ja, Suvon Meli, Zavqiddin Sultonov va boshqa adabiyotshunos olimlarning maqolalari tahlil qilinib, ularning ilmiy yangiligi, metodologik yondashuvi, badiiy-estetik qarashlari hamda adabiy jarayonni talqin etishdagi o‘rni baholanadi. Muallif ayrim maqolalarning nazariy qimmati va ilmiy asoslanganligini e’tirof etish bilan birga, ba’zi tadqiqotlarda uchraydigan yuzaki yondashuvlar, dalillarning yetarli darajada asoslanmagani va tanqidiy ruhning sustligi kabi kamchiliklarni ham ko‘rsatib o‘tadi. Shu tariqa obzor nafaqat bibliografik tavsif, balki tanqidiy-ilmiy baholash xarakterini ham namoyon etadi.
Obzorda adabiy tanqid, qiyosiy adabiyotshunoslik, poetika, tarjimashunoslik, mumtoz adabiyot, zamonaviy nasr va she’riyat, adabiy portret, badiiy asar tahlili hamda adabiy metod masalalariga bag‘ishlangan tadqiqotlar umumlashtiriladi. Muallif adabiy tanqidning adabiyot taraqqiyotidagi o‘rni beqiyos ekanini ta’kidlab, ilmiy fikrning rivojlanishi ijodiy jarayon sifatiga bevosita ta’sir ko‘rsatishini asoslaydi. Shuningdek, adabiyotshunoslikda yangi metodologik yondashuvlarni qo‘llash, ilmiy bahs-munozaralarni faollashtirish va tanqidchilik madaniyatini yuksaltirish zarurligi haqida muhim xulosalar chiqaradi.
Mazkur maqola 2019-yil adabiyotshunosligi va adabiy tanqidining umumiy holatini sarhisob qiluvchi adabiy obzor sifatida alohida ahamiyatga ega. Unda yil davomida chop etilgan ilmiy maqolalar tizimli ravishda umumlashtirilib, qiyosiy tahlil va ilmiy-estetik baholash tamoyillari asosida xulosalar chiqariladi. Shu jihatdan maqola adabiy obzor janrining zamonaviy namunalaridan biri bo‘lib, o‘zbek adabiyotshunosligi va adabiy tanqidining rivojlanish tendensiyalarini o‘rganishda muhim manba vazifasini bajaradi.
Maqolada Bahodir Karim, G‘afur Po‘latov, Ulug‘bek Hamdam, Rahmon Qo‘chqor, Dilmurod Quronov, Ibrohim Haqqul, Naim Karimov, Yuldosh Solijonov, Nusratulla Jumaxo‘ja, Suvon Meli, Zavqiddin Sultonov va boshqa adabiyotshunos olimlarning maqolalari tahlil qilinib, ularning ilmiy yangiligi, metodologik yondashuvi, badiiy-estetik qarashlari hamda adabiy jarayonni talqin etishdagi o‘rni baholanadi. Muallif ayrim maqolalarning nazariy qimmati va ilmiy asoslanganligini e’tirof etish bilan birga, ba’zi tadqiqotlarda uchraydigan yuzaki yondashuvlar, dalillarning yetarli darajada asoslanmagani va tanqidiy ruhning sustligi kabi kamchiliklarni ham ko‘rsatib o‘tadi. Shu tariqa obzor nafaqat bibliografik tavsif, balki tanqidiy-ilmiy baholash xarakterini ham namoyon etadi.
Obzorda adabiy tanqid, qiyosiy adabiyotshunoslik, poetika, tarjimashunoslik, mumtoz adabiyot, zamonaviy nasr va she’riyat, adabiy portret, badiiy asar tahlili hamda adabiy metod masalalariga bag‘ishlangan tadqiqotlar umumlashtiriladi. Muallif adabiy tanqidning adabiyot taraqqiyotidagi o‘rni beqiyos ekanini ta’kidlab, ilmiy fikrning rivojlanishi ijodiy jarayon sifatiga bevosita ta’sir ko‘rsatishini asoslaydi. Shuningdek, adabiyotshunoslikda yangi metodologik yondashuvlarni qo‘llash, ilmiy bahs-munozaralarni faollashtirish va tanqidchilik madaniyatini yuksaltirish zarurligi haqida muhim xulosalar chiqaradi.
Mazkur maqola 2019-yil adabiyotshunosligi va adabiy tanqidining umumiy holatini sarhisob qiluvchi adabiy obzor sifatida alohida ahamiyatga ega. Unda yil davomida chop etilgan ilmiy maqolalar tizimli ravishda umumlashtirilib, qiyosiy tahlil va ilmiy-estetik baholash tamoyillari asosida xulosalar chiqariladi. Shu jihatdan maqola adabiy obzor janrining zamonaviy namunalaridan biri bo‘lib, o‘zbek adabiyotshunosligi va adabiy tanqidining rivojlanish tendensiyalarini o‘rganishda muhim manba vazifasini bajaradi.