Adabiyotshunoslik
Tanlangan
Badiiy mohiyatni anglash sari
Annotatsiya
Qozoqboy Yo‘ldoshning "Badiiy mohiyatni anglash sari" nomli adabiy obzorida 2024-yilda o‘zbek adabiyotshunosligi yo‘nalishida yaratilgan ilmiy asarlar, monografiyalar, darsliklar va ilmiy to‘plamlar keng qamrovda tahlil qilinadi. Muallif adabiyotshunoslik ilmining milliy adabiyot taraqqiyotidagi o‘rni, badiiy asar mohiyatini anglashdagi nazariy va metodologik ahamiyatini yoritish bilan birga, yil davomida nashr etilgan eng muhim ilmiy tadqiqotlarni qiyosiy-estetik mezonlar asosida baholaydi. Obzorda adabiyotshunoslik sohasidagi ilmiy izlanishlarning yutuqlari, yangicha yondashuvlari va ayrim kamchiliklari xolis tahlil qilinib, ularning zamonaviy o‘zbek adabiyotshunosligi rivojiga qo‘shgan hissasi ochib beriladi.
Maqolada Ilhom G‘anining "Qiyosiy adabiyotshunoslik", "Turkiy xalqlar adabiyoti tarixi", "Hozirgi adabiy jarayon", "Fitrat dramasi poetikasi va fitratshunoslik", "Chingiz Aytmatov – Sharq donishmandi" kabi ilmiy asarlari, shuningdek, X. Hamroqulov, Suvon Meli, Kunduzoy Xusanboyeva, Abdulla Ulug‘ov, Yulduz Karimova, Abdunabi To‘ychiyev, Muzaffar Mamatqulov, Ijobat Saymurodova va boshqa olimlarning monografiyalari izchil tahlil qilinadi. Muallif har bir asarning ilmiy yangiligi, nazariy asoslari, tadqiqot metodlari, badiiy tahlil usullari hamda adabiyotshunoslik rivojidagi o‘rnini yoritib, ularning yutuqlari bilan bir qatorda ayrim nashriy va ilmiy-metodik kamchiliklarini ham asosli dalillar bilan ko‘rsatadi. Bu esa obzorga tanqidiy-tahliliy ruh bag‘ishlaydi.
Obzorda badiiy matn tahlili, qiyosiy adabiyotshunoslik, poetika, fitratshunoslik, folklorshunoslik, roman va nasr poetikasi, mumtoz hamda zamonaviy adabiyot tadqiqi, uslubshunoslik kabi dolzarb ilmiy yo‘nalishlar qamrab olinib, ularning bugungi adabiyotshunoslik taraqqiyotidagi o‘rni baholanadi. Muallif ilmiy asarlarni faqat tavsiflash bilan cheklanmay, ularning nazariy qimmati, amaliy ahamiyati, ilmiy xulosalarining asoslanganlik darajasi va metodologik yondashuvlarini ham qiyosiy tahlil qiladi. Shu orqali adabiyotshunoslik ilmining istiqboldagi rivojlanish yo‘nalishlari yuzasidan muhim ilmiy mulohazalar bildiradi.
Mazkur maqola adabiyotshunoslikka oid ilmiy nashrlarning yillik sarhisobini beruvchi adabiy obzor sifatida ahamiyatlidir. Unda bir yil davomida chop etilgan ilmiy adabiyotlar tizimli ravishda umumlashtiriladi, o‘zaro qiyoslanadi va ilmiy-estetik mezonlar asosida baholanadi. Shu jihatdan maqola adabiy obzor janrining zamonaviy namunalaridan biri bo‘lib, o‘zbek adabiyotshunosligining bugungi holati, ilmiy izlanishlari va taraqqiyot tendensiyalarini yoritishda muhim manba vazifasini bajaradi.
Maqolada Ilhom G‘anining "Qiyosiy adabiyotshunoslik", "Turkiy xalqlar adabiyoti tarixi", "Hozirgi adabiy jarayon", "Fitrat dramasi poetikasi va fitratshunoslik", "Chingiz Aytmatov – Sharq donishmandi" kabi ilmiy asarlari, shuningdek, X. Hamroqulov, Suvon Meli, Kunduzoy Xusanboyeva, Abdulla Ulug‘ov, Yulduz Karimova, Abdunabi To‘ychiyev, Muzaffar Mamatqulov, Ijobat Saymurodova va boshqa olimlarning monografiyalari izchil tahlil qilinadi. Muallif har bir asarning ilmiy yangiligi, nazariy asoslari, tadqiqot metodlari, badiiy tahlil usullari hamda adabiyotshunoslik rivojidagi o‘rnini yoritib, ularning yutuqlari bilan bir qatorda ayrim nashriy va ilmiy-metodik kamchiliklarini ham asosli dalillar bilan ko‘rsatadi. Bu esa obzorga tanqidiy-tahliliy ruh bag‘ishlaydi.
Obzorda badiiy matn tahlili, qiyosiy adabiyotshunoslik, poetika, fitratshunoslik, folklorshunoslik, roman va nasr poetikasi, mumtoz hamda zamonaviy adabiyot tadqiqi, uslubshunoslik kabi dolzarb ilmiy yo‘nalishlar qamrab olinib, ularning bugungi adabiyotshunoslik taraqqiyotidagi o‘rni baholanadi. Muallif ilmiy asarlarni faqat tavsiflash bilan cheklanmay, ularning nazariy qimmati, amaliy ahamiyati, ilmiy xulosalarining asoslanganlik darajasi va metodologik yondashuvlarini ham qiyosiy tahlil qiladi. Shu orqali adabiyotshunoslik ilmining istiqboldagi rivojlanish yo‘nalishlari yuzasidan muhim ilmiy mulohazalar bildiradi.
Mazkur maqola adabiyotshunoslikka oid ilmiy nashrlarning yillik sarhisobini beruvchi adabiy obzor sifatida ahamiyatlidir. Unda bir yil davomida chop etilgan ilmiy adabiyotlar tizimli ravishda umumlashtiriladi, o‘zaro qiyoslanadi va ilmiy-estetik mezonlar asosida baholanadi. Shu jihatdan maqola adabiy obzor janrining zamonaviy namunalaridan biri bo‘lib, o‘zbek adabiyotshunosligining bugungi holati, ilmiy izlanishlari va taraqqiyot tendensiyalarini yoritishda muhim manba vazifasini bajaradi.