Turli mavzular
Tanlangan
Badiiy publitsistika ufqlari
Annotatsiya
Ochil Tog‘ayevning “Badiiy publitsistika ufqlari” nomli maqolasi 1980-yillar o‘zbek badiiy publitsistikasining rivojlanish yo‘nalishlari, mavzu doirasi, g‘oyaviy-badiiy xususiyatlari hamda publitsistik janrlarning estetik imkoniyatlarini yoritishga bag‘ishlangan adabiy obzordir. Muallif badiiy publitsistikaning adabiy jarayondagi o‘rni, hayot bilan uzviy aloqasi va zamonaviy ijtimoiy muammolarni badiiy talqin etishdagi imkoniyatlarini ko‘plab publitsistik asarlar misolida umumlashtirib tahlil qiladi.
Obzorda Yorqin Hayitqulov, Boris Parmuzin, Valeriy Osipov, Nurali Qobul, Rasul Rahmonov, Marvuf Jalil, Mirzakarim Pirmatov, O‘tkir Mirtemir, Asqad Muxtor, Jahongir Ismoilov, Hakim Nazir, Ibroxim Rahim, Sunnatilla Anorboyev, Rahim Bekniyoz, Erkin Usmonov, Mengli Safarov, Yevgeniy Berezikov, Dadaxon Nuriy, Mirzakalon Ismoiliy, O‘tkir Hoshimov, Habibullo Qodiriy, Rahimjon Usmonov, Vohid Zohidov, Anvar Jo‘raboyev, Jamol Sharopov, Shokirali Nuraliyev, Nusrat Rahmatov va boshqa publitsistlarning ocherk, reportaj, lavha, safarnoma hamda publitsistik to‘plamlari qiyosiy tahlil qilinadi. Muallif ularning mavzu tanlovi, hayotiy faktlardan foydalanish mahorati, obraz yaratish usullari, tahliliy tafakkuri va publitsistik mahoratini ilmiy mezonlar asosida baholaydi.
Maqolada qishloq xo‘jaligi, paxtachilik, mehnat odami obrazi, rahbar mas’uliyati, ekologiya va tabiatni muhofaza qilish, tarixiy-etnografik meros, axloqiy-tarbiyaviy masalalar, xalqaro hayot, sport, ishchilar hayoti va urush mavzularining badiiy publitsistikada aks etishi keng yoritiladi. Muallif publitsistik asarning hayot haqiqatiga tayanishi, fakt va badiiy umumlashtirish uyg‘unligi, tahliliy fikrning chuqurligi hamda fuqarolik pozitsiyasining mustahkamligi uning badiiy qimmatini belgilashini ta’kidlaydi. Shu bilan birga, ayrim asarlarda uchraydigan balandparvozlik, sun’iy pafos, yuzaki tavsif, rasmiy ma’lumotlarga ortiqcha tayanish va hayotiy konfliktlarning yetarlicha ochilmaganligi kabi kamchiliklar tanqidiy baholanadi.
Maqolaning muhim jihati shundaki, unda alohida bir publitsistik asar emas, balki turli mualliflarning ocherk, reportaj, safarnoma va publitsistik to‘plamlari yagona adabiy jarayon doirasida umumlashtirib tahlil qilinadi. Muallif ularni qiyoslash orqali o‘zbek badiiy publitsistikasining taraqqiyot bosqichlari, mavzu ko‘lami, janriy imkoniyatlari va estetik izlanishlarini belgilaydi. Shu jihatdan maqola mavzuli (tematik) adabiy obzor sifatida publitsistika janrining rivojlanish manzarasini aks ettiradi.
Mazkur adabiy obzor 1980-yillar o‘zbek adabiy tanqidchiligida badiiy publitsistika taraqqiyotini kompleks yoritgan muhim ilmiy manbalardan biridir. Unda ko‘plab publitsistik asarlar qiyosiy tahlil qilinib, ularning g‘oyaviy-badiiy xususiyatlari, janriy imkoniyatlari, estetik tamoyillari hamda davr adabiy jarayonidagi o‘rni yuzasidan ilmiy umumlashmalar beriladi. Shu sababli maqola “O‘zbek adabiyotida adabiy obzor janri” mavzusini tadqiq etishda, xususan publitsistikaga bag‘ishlangan adabiy obzorlarning shakllanishi va taraqqiyotini o‘rganishda muhim nazariy va amaliy manba hisoblanadi.
Obzorda Yorqin Hayitqulov, Boris Parmuzin, Valeriy Osipov, Nurali Qobul, Rasul Rahmonov, Marvuf Jalil, Mirzakarim Pirmatov, O‘tkir Mirtemir, Asqad Muxtor, Jahongir Ismoilov, Hakim Nazir, Ibroxim Rahim, Sunnatilla Anorboyev, Rahim Bekniyoz, Erkin Usmonov, Mengli Safarov, Yevgeniy Berezikov, Dadaxon Nuriy, Mirzakalon Ismoiliy, O‘tkir Hoshimov, Habibullo Qodiriy, Rahimjon Usmonov, Vohid Zohidov, Anvar Jo‘raboyev, Jamol Sharopov, Shokirali Nuraliyev, Nusrat Rahmatov va boshqa publitsistlarning ocherk, reportaj, lavha, safarnoma hamda publitsistik to‘plamlari qiyosiy tahlil qilinadi. Muallif ularning mavzu tanlovi, hayotiy faktlardan foydalanish mahorati, obraz yaratish usullari, tahliliy tafakkuri va publitsistik mahoratini ilmiy mezonlar asosida baholaydi.
Maqolada qishloq xo‘jaligi, paxtachilik, mehnat odami obrazi, rahbar mas’uliyati, ekologiya va tabiatni muhofaza qilish, tarixiy-etnografik meros, axloqiy-tarbiyaviy masalalar, xalqaro hayot, sport, ishchilar hayoti va urush mavzularining badiiy publitsistikada aks etishi keng yoritiladi. Muallif publitsistik asarning hayot haqiqatiga tayanishi, fakt va badiiy umumlashtirish uyg‘unligi, tahliliy fikrning chuqurligi hamda fuqarolik pozitsiyasining mustahkamligi uning badiiy qimmatini belgilashini ta’kidlaydi. Shu bilan birga, ayrim asarlarda uchraydigan balandparvozlik, sun’iy pafos, yuzaki tavsif, rasmiy ma’lumotlarga ortiqcha tayanish va hayotiy konfliktlarning yetarlicha ochilmaganligi kabi kamchiliklar tanqidiy baholanadi.
Maqolaning muhim jihati shundaki, unda alohida bir publitsistik asar emas, balki turli mualliflarning ocherk, reportaj, safarnoma va publitsistik to‘plamlari yagona adabiy jarayon doirasida umumlashtirib tahlil qilinadi. Muallif ularni qiyoslash orqali o‘zbek badiiy publitsistikasining taraqqiyot bosqichlari, mavzu ko‘lami, janriy imkoniyatlari va estetik izlanishlarini belgilaydi. Shu jihatdan maqola mavzuli (tematik) adabiy obzor sifatida publitsistika janrining rivojlanish manzarasini aks ettiradi.
Mazkur adabiy obzor 1980-yillar o‘zbek adabiy tanqidchiligida badiiy publitsistika taraqqiyotini kompleks yoritgan muhim ilmiy manbalardan biridir. Unda ko‘plab publitsistik asarlar qiyosiy tahlil qilinib, ularning g‘oyaviy-badiiy xususiyatlari, janriy imkoniyatlari, estetik tamoyillari hamda davr adabiy jarayonidagi o‘rni yuzasidan ilmiy umumlashmalar beriladi. Shu sababli maqola “O‘zbek adabiyotida adabiy obzor janri” mavzusini tadqiq etishda, xususan publitsistikaga bag‘ishlangan adabiy obzorlarning shakllanishi va taraqqiyotini o‘rganishda muhim nazariy va amaliy manba hisoblanadi.