nasriy asarlar
Tanlangan
Badiiy tasvir va g`oyaviy maqsad
Annotatsiya
Norboy Xudoyberganovning "Badiiy tasvir va g‘oyaviy maqsad" nomli adabiy obzorida 1980-yillar boshlarida o‘zbek nasrida yaratilgan qissa va romanlarning g‘oyaviy-badiiy xususiyatlari, obraz yaratish mahorati hamda badiiy tasvirning estetik imkoniyatlari keng qamrovda tahlil qilinadi. Muallif zamonaviy nasr taraqqiyotining muhim mezoni sifatida badiiy tasvir va g‘oyaviy maqsad uyg‘unligini asoslab, asarlarning badiiy qimmati aynan hayot haqiqatini obrazlar orqali ishonarli va ta’sirchan ifodalash darajasi bilan belgilanishini ta’kidlaydi. Obzorda nasr taraqqiyotining yutuqlari va muammolari adabiy-estetik mezonlar asosida baholanib, yozuvchilarning ijodiy izlanishlari umumlashtiriladi.
Maqolada Asqad Muxtorning "Buxoroning jin ko‘chalari", Nazir Safarovning "Momaqaldiroq", Murodjon Mansurovning "Hammaning yashagisi keladi", Xudoyberdi To‘xtaboyevning "Qasoskorning oltin boshi", Nurali Qobulning "Tubsiz osmon", Shukratning "Oqibatli odamlar", Omon Muxtorning "Uchqur poezdlar", Emin Usmonovning "Tilla chanok", Sadulla Siyevning "Yaxshilarga yondoshdim" va "Manzil yaqin" kabi qissa hamda romanlari qiyosiy tahlil qilinadi. Muallif ushbu asarlarda qahramon xarakterining ochilishi, ruhiy kechinmalar, konflikt, kompozitsiya, badiiy detal, tasvir vositalari va uslub masalalarini chuqur tahlil qiladi. Ayrim asarlarda obrazlarning hayotiyligi va badiiy mukammalligi e’tirof etilsa, ba’zi asarlarda psixologik tahlilning yuzakiligi, tasvirning sustligi, bayonchilikning ustunligi va g‘oyaning badiiy yechim bilan to‘liq uyg‘unlashmaganligi tanqidiy ruhda ko‘rsatib o‘tiladi.
Obzorda badiiy tasvirning yozuvchi mahoratini belgilovchi asosiy mezonlardan biri ekani alohida ta’kidlanadi. Muallif hayot haqiqatini faqat voqealar ketma-ketligi orqali emas, balki jonli obrazlar, ruhiy tahlil, dramatik vaziyatlar va badiiy tafsilotlar vositasida yoritish zarurligini asoslaydi. Shu bilan birga, ayrim adabiy tanqidiy chiqishlarda uchraydigan ortiqcha maqtovbozlik, yuzaki baholash va ilmiy prinsipiallikning yetishmasligi tanqid qilinib, adabiy tanqidning xolis, chuqur va talabchan bo‘lishi zarurligi haqida muhim ilmiy-estetik xulosalar chiqariladi.
Mazkur maqola o‘zbek nasrining muayyan davrdagi rivojlanish jarayonini kompleks yorituvchi adabiy obzor sifatida muhim ilmiy ahamiyatga ega. Unda bir qator roman va qissalar yagona estetik mezon asosida qiyosiy tahlil qilinib, nasr taraqqiyotining asosiy tendensiyalari, yutuqlari va kamchiliklari umumlashtiriladi. Shu jihatdan maqola nasr obzori janrining yorqin namunalaridan biri bo‘lib, o‘zbek adabiy tanqidchiligi va adabiy obzor janrining taraqqiyotini o‘rganishda muhim manba hisoblanadi.
Maqolada Asqad Muxtorning "Buxoroning jin ko‘chalari", Nazir Safarovning "Momaqaldiroq", Murodjon Mansurovning "Hammaning yashagisi keladi", Xudoyberdi To‘xtaboyevning "Qasoskorning oltin boshi", Nurali Qobulning "Tubsiz osmon", Shukratning "Oqibatli odamlar", Omon Muxtorning "Uchqur poezdlar", Emin Usmonovning "Tilla chanok", Sadulla Siyevning "Yaxshilarga yondoshdim" va "Manzil yaqin" kabi qissa hamda romanlari qiyosiy tahlil qilinadi. Muallif ushbu asarlarda qahramon xarakterining ochilishi, ruhiy kechinmalar, konflikt, kompozitsiya, badiiy detal, tasvir vositalari va uslub masalalarini chuqur tahlil qiladi. Ayrim asarlarda obrazlarning hayotiyligi va badiiy mukammalligi e’tirof etilsa, ba’zi asarlarda psixologik tahlilning yuzakiligi, tasvirning sustligi, bayonchilikning ustunligi va g‘oyaning badiiy yechim bilan to‘liq uyg‘unlashmaganligi tanqidiy ruhda ko‘rsatib o‘tiladi.
Obzorda badiiy tasvirning yozuvchi mahoratini belgilovchi asosiy mezonlardan biri ekani alohida ta’kidlanadi. Muallif hayot haqiqatini faqat voqealar ketma-ketligi orqali emas, balki jonli obrazlar, ruhiy tahlil, dramatik vaziyatlar va badiiy tafsilotlar vositasida yoritish zarurligini asoslaydi. Shu bilan birga, ayrim adabiy tanqidiy chiqishlarda uchraydigan ortiqcha maqtovbozlik, yuzaki baholash va ilmiy prinsipiallikning yetishmasligi tanqid qilinib, adabiy tanqidning xolis, chuqur va talabchan bo‘lishi zarurligi haqida muhim ilmiy-estetik xulosalar chiqariladi.
Mazkur maqola o‘zbek nasrining muayyan davrdagi rivojlanish jarayonini kompleks yorituvchi adabiy obzor sifatida muhim ilmiy ahamiyatga ega. Unda bir qator roman va qissalar yagona estetik mezon asosida qiyosiy tahlil qilinib, nasr taraqqiyotining asosiy tendensiyalari, yutuqlari va kamchiliklari umumlashtiriladi. Shu jihatdan maqola nasr obzori janrining yorqin namunalaridan biri bo‘lib, o‘zbek adabiy tanqidchiligi va adabiy obzor janrining taraqqiyotini o‘rganishda muhim manba hisoblanadi.