Turli mavzular
Tanlangan
Davr va adabiy tanqid
Annotatsiya
Sobir Mirvaliyevning “Davr va adabiy tanqid” nomli maqolasi 1980-yillar o‘zbek adabiy tanqidchiligi va adabiyotshunosligining rivojlanish jarayonini umumlashtirib yoritishga bag‘ishlangan adabiy obzordir. Muallif davr adabiy tanqidining ilmiy-nazariy yutuqlari, metodologik izlanishlari, tanqidchilik oldida turgan dolzarb vazifalar hamda adabiy jarayonni baholash mezonlarini tahlil qilib, o‘zbek adabiy tanqidining umumiy taraqqiyot manzarasini yaratadi.
Obzorda Homil Yoqubov, Vohid Zohidov, O‘zod Sharafiddinov, Umarali Normatov, Abdug‘afur Rasulov, Norboy Xudoyberganov, Bahodir Nazarov, Hozirgi adabiy jarayon muammolarini tadqiq etgan boshqa tanqidchi va adabiyotshunoslarning monografiyalari, ilmiy maqolalari hamda tanqidiy tadqiqotlari qiyosiy tahlil qilinadi. Muallif ularning ilmiy qarashlari, metodologik yondashuvlari, adabiy jarayonni baholashdagi yutuqlari va ayrim kamchiliklarini xolis baholab, o‘zbek adabiy tanqidining rivojlanish tendensiyalarini aniqlaydi.
Maqolada adabiy tanqidning nazariy asoslarini mustahkamlash, ilmiy xolislikni kuchaytirish, tarixiylik va zamonaviylik tamoyillarini uyg‘unlashtirish, adabiy merosni yangicha metodologik asoslarda o‘rganish hamda badiiy asarlarni estetik mezonlar asosida baholash masalalari alohida e’tibor markazida turadi. Muallif tanqidchilik taraqqiyoti faqat alohida tadqiqotlar bilan emas, balki ilmiy umumlashtirish, metodologik izchillik va adabiy jarayon bilan uzviy bog‘liqlik orqali ta’minlanishini ta’kidlaydi.
Maqolaning muhim jihati shundaki, unda alohida bir tanqidchi yoki ilmiy asar emas, balki bir necha adabiyotshunos va tanqidchilarning ilmiy faoliyati yagona adabiy jarayon doirasida umumlashtirib tahlil qilinadi. Muallif ularning ilmiy izlanishlarini o‘zaro qiyoslash orqali o‘zbek adabiy tanqidchiligining yutuqlari, muammolari va istiqbollarini belgilaydi. Shu jihatdan maqola adabiy tanqidchilik obzori sifatida o‘zbek adabiy tanqidining muayyan davrdagi rivojlanish holatini aks ettiradi.
Mazkur adabiy obzor 1980-yillar o‘zbek adabiy tanqidchiligi taraqqiyotini kompleks yoritgan muhim ilmiy manbalardan biridir. Unda tanqidchilar faoliyati, ularning ilmiy merosi va adabiyotshunoslikdagi metodologik izlanishlari tizimli ravishda umumlashtirilib baholanadi. Shu sababli maqola “O‘zbek adabiyotida adabiy obzor janri” mavzusini tadqiq etishda, xususan adabiy tanqidchilik obzorlari guruhini o‘rganishda muhim nazariy va amaliy ahamiyatga ega.
Obzorda Homil Yoqubov, Vohid Zohidov, O‘zod Sharafiddinov, Umarali Normatov, Abdug‘afur Rasulov, Norboy Xudoyberganov, Bahodir Nazarov, Hozirgi adabiy jarayon muammolarini tadqiq etgan boshqa tanqidchi va adabiyotshunoslarning monografiyalari, ilmiy maqolalari hamda tanqidiy tadqiqotlari qiyosiy tahlil qilinadi. Muallif ularning ilmiy qarashlari, metodologik yondashuvlari, adabiy jarayonni baholashdagi yutuqlari va ayrim kamchiliklarini xolis baholab, o‘zbek adabiy tanqidining rivojlanish tendensiyalarini aniqlaydi.
Maqolada adabiy tanqidning nazariy asoslarini mustahkamlash, ilmiy xolislikni kuchaytirish, tarixiylik va zamonaviylik tamoyillarini uyg‘unlashtirish, adabiy merosni yangicha metodologik asoslarda o‘rganish hamda badiiy asarlarni estetik mezonlar asosida baholash masalalari alohida e’tibor markazida turadi. Muallif tanqidchilik taraqqiyoti faqat alohida tadqiqotlar bilan emas, balki ilmiy umumlashtirish, metodologik izchillik va adabiy jarayon bilan uzviy bog‘liqlik orqali ta’minlanishini ta’kidlaydi.
Maqolaning muhim jihati shundaki, unda alohida bir tanqidchi yoki ilmiy asar emas, balki bir necha adabiyotshunos va tanqidchilarning ilmiy faoliyati yagona adabiy jarayon doirasida umumlashtirib tahlil qilinadi. Muallif ularning ilmiy izlanishlarini o‘zaro qiyoslash orqali o‘zbek adabiy tanqidchiligining yutuqlari, muammolari va istiqbollarini belgilaydi. Shu jihatdan maqola adabiy tanqidchilik obzori sifatida o‘zbek adabiy tanqidining muayyan davrdagi rivojlanish holatini aks ettiradi.
Mazkur adabiy obzor 1980-yillar o‘zbek adabiy tanqidchiligi taraqqiyotini kompleks yoritgan muhim ilmiy manbalardan biridir. Unda tanqidchilar faoliyati, ularning ilmiy merosi va adabiyotshunoslikdagi metodologik izlanishlari tizimli ravishda umumlashtirilib baholanadi. Shu sababli maqola “O‘zbek adabiyotida adabiy obzor janri” mavzusini tadqiq etishda, xususan adabiy tanqidchilik obzorlari guruhini o‘rganishda muhim nazariy va amaliy ahamiyatga ega.