Hikoya
Tanlangan
Ildizlarga nazar solaylik
Annotatsiya
Ninel Vladimirovaning “Ildizlarga nazar solaylik” nomli adabiy obzori zamonaviy o‘zbek hikoyachiligida yuz berayotgan badiiy izlanishlar, janrning taraqqiyot tendensiyalari hamda hikoyalarning g‘oyaviy-estetik xususiyatlarini yoritishga bag‘ishlangan. Muallif o‘zbek hikoyachiligini adabiy jarayonning muhim tarkibiy qismi sifatida baholab, turli yozuvchilarning hikoyalarini qiyosiy tahlil qilish orqali janrning yutuqlari, kamchiliklari va rivojlanish istiqbollarini ilmiy-estetik mezonlar asosida umumlashtiradi. Adabiy obzorning asosiy maqsadi hikoya janrining badiiy imkoniyatlari, yangi ijodiy izlanishlari va zamonaviy adabiy tafakkurdagi o‘rnini ochib berishdan iborat.
Adabiy obzorda Shodiqul Hamroning hikoyalari, Xayriddin Sultonov, Erkin A’zam, Shukur Xolmirzayev, Omon Muxtor, Xurshid Do‘stmuhammad, Abduqayum Yo‘ldoshev, Murod Muhammad Do‘st va boshqa yozuvchilarning hikoyalari qiyosiy tahlil qilinadi. Muallif ushbu asarlarda inson ruhiyati, ma’naviy qadriyatlar, milliy xarakter, hayot haqiqati, shaxs va jamiyat munosabatlari hamda zamonaviy insonning ichki kechinmalari qanday badiiy ifodalanganini atroflicha tahlil qiladi. Hikoyalardagi obrazlar tizimi, xarakter yaratish mahorati va badiiy umumlashtirish darajasi adabiy obzorning asosiy tahlil obyektini tashkil etadi.
Adabiy obzorda hikoyalarning syujet-kompozitsiyasi, psixologik tasvir, badiiy detal, ramziy obrazlar, til va uslub, muallif pozitsiyasi hamda hayot haqiqatini aks ettirish usullari asosiy baholash mezonlari sifatida qo‘llaniladi. Muallif hayotiylik va badiiy ishonarlilik uyg‘unlashgan, inson xarakterini chuqur ochib bera olgan hikoyalarni alohida e’tirof etadi. Shu bilan birga, ayrim hikoyalarda uchraydigan voqeabandlikning sustligi, xarakterlarning yetarlicha rivojlantirilmaganligi, badiiy umumlashtirishning zaifligi va sun’iy tasvir unsurlarini ham tanqidiy ruhda baholaydi.
Muallif zamonaviy hikoyachilikning taraqqiyoti milliy adabiy an’analarni davom ettirish, inson ruhiyatini chuqur tahlil qilish hamda hayot haqiqatini badiiy jihatdan haqqoniy ifodalash bilan chambarchas bog‘liq ekanini ta’kidlaydi. Adabiy obzorda yozuvchilarning individual uslubi, badiiy mahorati, estetik qarashlari va hikoya janrining poetik imkoniyatlari qiyosiy tahlil qilinib, zamonaviy o‘zbek hikoyachiligining rivojlanish yo‘nalishlari yuzasidan muhim ilmiy umumlashmalar beriladi.
Adabiy obzorning ilmiy ahamiyati shundaki, unda alohida bir hikoya emas, balki zamonaviy o‘zbek hikoyachiligining ko‘plab namunalari yagona adabiy jarayon doirasida qiyosiy va umumlashtiruvchi usulda tahlil qilinadi. Muallif turli yozuvchilarning hikoyalarini o‘zaro taqqoslab, hikoya janrining poetik xususiyatlari, estetik mezonlari va rivojlanish tendensiyalari yuzasidan ilmiy xulosalar chiqaradi. Keng qamrovli qiyosiy tahlil, umumlashtirish va adabiy jarayonni yaxlit baholash ushbu adabiy obzorning janriy xususiyatini yaqqol namoyon etadi.
Mazkur adabiy obzor 1990-yillar boshidagi o‘zbek hikoyachiligidagi badiiy jarayonni aks ettiruvchi muhim adabiy-tanqidiy manbalardan biridir. Unda zamonaviy hikoyalarning g‘oyaviy-badiiy xususiyatlari, yozuvchilarning ijodiy izlanishlari hamda hikoya janrining taraqqiyot tendensiyalari yuzasidan umumlashgan ilmiy xulosalar berilgan. Shu sababli ushbu adabiy obzor “O‘zbek adabiyotida adabiy obzor janri” mavzusini tadqiq etishda hikoyachilikka bag‘ishlangan adabiy obzorlarning muhim namunalaridan biri sifatida nazariy va amaliy ahamiyat kasb etadi.
Adabiy obzorda Shodiqul Hamroning hikoyalari, Xayriddin Sultonov, Erkin A’zam, Shukur Xolmirzayev, Omon Muxtor, Xurshid Do‘stmuhammad, Abduqayum Yo‘ldoshev, Murod Muhammad Do‘st va boshqa yozuvchilarning hikoyalari qiyosiy tahlil qilinadi. Muallif ushbu asarlarda inson ruhiyati, ma’naviy qadriyatlar, milliy xarakter, hayot haqiqati, shaxs va jamiyat munosabatlari hamda zamonaviy insonning ichki kechinmalari qanday badiiy ifodalanganini atroflicha tahlil qiladi. Hikoyalardagi obrazlar tizimi, xarakter yaratish mahorati va badiiy umumlashtirish darajasi adabiy obzorning asosiy tahlil obyektini tashkil etadi.
Adabiy obzorda hikoyalarning syujet-kompozitsiyasi, psixologik tasvir, badiiy detal, ramziy obrazlar, til va uslub, muallif pozitsiyasi hamda hayot haqiqatini aks ettirish usullari asosiy baholash mezonlari sifatida qo‘llaniladi. Muallif hayotiylik va badiiy ishonarlilik uyg‘unlashgan, inson xarakterini chuqur ochib bera olgan hikoyalarni alohida e’tirof etadi. Shu bilan birga, ayrim hikoyalarda uchraydigan voqeabandlikning sustligi, xarakterlarning yetarlicha rivojlantirilmaganligi, badiiy umumlashtirishning zaifligi va sun’iy tasvir unsurlarini ham tanqidiy ruhda baholaydi.
Muallif zamonaviy hikoyachilikning taraqqiyoti milliy adabiy an’analarni davom ettirish, inson ruhiyatini chuqur tahlil qilish hamda hayot haqiqatini badiiy jihatdan haqqoniy ifodalash bilan chambarchas bog‘liq ekanini ta’kidlaydi. Adabiy obzorda yozuvchilarning individual uslubi, badiiy mahorati, estetik qarashlari va hikoya janrining poetik imkoniyatlari qiyosiy tahlil qilinib, zamonaviy o‘zbek hikoyachiligining rivojlanish yo‘nalishlari yuzasidan muhim ilmiy umumlashmalar beriladi.
Adabiy obzorning ilmiy ahamiyati shundaki, unda alohida bir hikoya emas, balki zamonaviy o‘zbek hikoyachiligining ko‘plab namunalari yagona adabiy jarayon doirasida qiyosiy va umumlashtiruvchi usulda tahlil qilinadi. Muallif turli yozuvchilarning hikoyalarini o‘zaro taqqoslab, hikoya janrining poetik xususiyatlari, estetik mezonlari va rivojlanish tendensiyalari yuzasidan ilmiy xulosalar chiqaradi. Keng qamrovli qiyosiy tahlil, umumlashtirish va adabiy jarayonni yaxlit baholash ushbu adabiy obzorning janriy xususiyatini yaqqol namoyon etadi.
Mazkur adabiy obzor 1990-yillar boshidagi o‘zbek hikoyachiligidagi badiiy jarayonni aks ettiruvchi muhim adabiy-tanqidiy manbalardan biridir. Unda zamonaviy hikoyalarning g‘oyaviy-badiiy xususiyatlari, yozuvchilarning ijodiy izlanishlari hamda hikoya janrining taraqqiyot tendensiyalari yuzasidan umumlashgan ilmiy xulosalar berilgan. Shu sababli ushbu adabiy obzor “O‘zbek adabiyotida adabiy obzor janri” mavzusini tadqiq etishda hikoyachilikka bag‘ishlangan adabiy obzorlarning muhim namunalaridan biri sifatida nazariy va amaliy ahamiyat kasb etadi.