Hikoya
Tanlangan
Insoniy iztiroblar va tuyg`ular haqqoniyligi
Annotatsiya
Hakimjon Karimovning “Insoniy iztiroblar va tuyg‘ular haqqoniyligi” nomli adabiy obzori zamonaviy o‘zbek hikoyachiligida inson ruhiyati, ma’naviy kechinmalar va hayot haqiqatining badiiy ifodalanish xususiyatlarini yoritishga bag‘ishlangan. Adabiy obzorda mustaqillik davri hikoyachiligida yuzaga kelgan yangi badiiy izlanishlar, hikoya janrining estetik taraqqiyoti hamda yozuvchilarning inson xarakterini yaratishdagi mahorati qiyosiy tahlil asosida yoritiladi. Muallif hikoyachilikdagi poetik yangilanishlarni adabiy jarayonning umumiy rivojlanishi bilan bog‘liq holda baholaydi.
Adabiy obzorda Erkin A’zamning “O‘rtoq”, Murod Muhammad Do‘stning “Orttirilgan do‘st”, Normurod Norqobilovning hikoyalari, Xurshid Do‘stmuhammadning “Mahzuna”, Abduqayum Yo‘ldoshevning “Elchi” hamda boshqa zamonaviy yozuvchilarning hikoyalari qiyosiy tahlil qilinadi. Muallif ushbu asarlarda inson ruhiyati, mehr-oqibat, yolg‘izlik, do‘stlik, hayot sinovlari, axloqiy tanlov va ma’naviy qadriyatlarning badiiy talqiniga alohida e’tibor qaratadi. Hikoyalarda xarakter yaratish, psixologik tasvir va hayotiy konfliktlarning badiiy yechimi chuqur tahlil etiladi.
Adabiy obzorda hikoyalarning syujet-kompozitsiyasi, obrazlar tizimi, psixologizm, badiiy detal, ramziy ifoda, til va uslub xususiyatlari asosiy tahlil mezonlari sifatida qo‘llaniladi. Muallif inson qalbining murakkab kechinmalarini tabiiy va ishonarli aks ettirgan, hayot haqiqatini yuksak badiiy mahorat bilan tasvirlagan hikoyalarni alohida e’tirof etadi. Shu bilan birga, ayrim asarlarda uchraydigan voqeabandlikning sustligi, xarakterlarning yetarlicha rivojlantirilmaganligi hamda badiiy umumlashtirishdagi ayrim kamchiliklarni ham tanqidiy ruhda baholaydi.
Muallif zamonaviy o‘zbek hikoyachiligining taraqqiyoti inson ruhiy olamini teran tasvirlash, milliy qadriyatlarni badiiy talqin etish va hayot haqiqatini estetik jihatdan ishonarli ifodalash bilan uzviy bog‘liq ekanini ta’kidlaydi. Adabiy obzorda yozuvchilarning individual uslubi, badiiy mahorati va ijodiy izlanishlari o‘zaro taqqoslanib, hikoyachilikning rivojlanish yo‘nalishlari yuzasidan muhim ilmiy umumlashmalar beriladi.
Adabiy obzorning ilmiy ahamiyati shundaki, unda alohida bir hikoya emas, balki zamonaviy o‘zbek hikoyachiligining ko‘plab namunalari yagona adabiy jarayon doirasida qiyosiy va umumlashtiruvchi usulda tahlil qilinadi. Muallif turli yozuvchilarning hikoyalarini o‘zaro taqqoslab, zamonaviy hikoyachilikning poetik xususiyatlari, estetik mezonlari va rivojlanish tendensiyalari yuzasidan asosli ilmiy xulosalar chiqaradi. Keng qamrovli qiyosiy tahlil va umumlashtirish ushbu adabiy obzorning asosiy janriy belgilarini namoyon etadi.
Mazkur adabiy obzor XXI asr boshidagi o‘zbek hikoyachiligida inson ruhiyati va ma’naviy kechinmalar badiiy talqinining rivojlanishini aks ettiruvchi muhim adabiy-tanqidiy manbalardan biridir. Unda zamonaviy hikoyalarning g‘oyaviy-badiiy xususiyatlari, yozuvchilarning ijodiy izlanishlari hamda hikoyachilik taraqqiyotining asosiy yo‘nalishlari yuzasidan umumlashgan ilmiy xulosalar berilgan. Shu sababli ushbu adabiy obzor “O‘zbek adabiyotida adabiy obzor janri” mavzusini tadqiq etishda hikoyachilikka bag‘ishlangan muhim adabiy obzor namunalaridan biri sifatida nazariy va amaliy ahamiyat kasb etadi.
Adabiy obzorda Erkin A’zamning “O‘rtoq”, Murod Muhammad Do‘stning “Orttirilgan do‘st”, Normurod Norqobilovning hikoyalari, Xurshid Do‘stmuhammadning “Mahzuna”, Abduqayum Yo‘ldoshevning “Elchi” hamda boshqa zamonaviy yozuvchilarning hikoyalari qiyosiy tahlil qilinadi. Muallif ushbu asarlarda inson ruhiyati, mehr-oqibat, yolg‘izlik, do‘stlik, hayot sinovlari, axloqiy tanlov va ma’naviy qadriyatlarning badiiy talqiniga alohida e’tibor qaratadi. Hikoyalarda xarakter yaratish, psixologik tasvir va hayotiy konfliktlarning badiiy yechimi chuqur tahlil etiladi.
Adabiy obzorda hikoyalarning syujet-kompozitsiyasi, obrazlar tizimi, psixologizm, badiiy detal, ramziy ifoda, til va uslub xususiyatlari asosiy tahlil mezonlari sifatida qo‘llaniladi. Muallif inson qalbining murakkab kechinmalarini tabiiy va ishonarli aks ettirgan, hayot haqiqatini yuksak badiiy mahorat bilan tasvirlagan hikoyalarni alohida e’tirof etadi. Shu bilan birga, ayrim asarlarda uchraydigan voqeabandlikning sustligi, xarakterlarning yetarlicha rivojlantirilmaganligi hamda badiiy umumlashtirishdagi ayrim kamchiliklarni ham tanqidiy ruhda baholaydi.
Muallif zamonaviy o‘zbek hikoyachiligining taraqqiyoti inson ruhiy olamini teran tasvirlash, milliy qadriyatlarni badiiy talqin etish va hayot haqiqatini estetik jihatdan ishonarli ifodalash bilan uzviy bog‘liq ekanini ta’kidlaydi. Adabiy obzorda yozuvchilarning individual uslubi, badiiy mahorati va ijodiy izlanishlari o‘zaro taqqoslanib, hikoyachilikning rivojlanish yo‘nalishlari yuzasidan muhim ilmiy umumlashmalar beriladi.
Adabiy obzorning ilmiy ahamiyati shundaki, unda alohida bir hikoya emas, balki zamonaviy o‘zbek hikoyachiligining ko‘plab namunalari yagona adabiy jarayon doirasida qiyosiy va umumlashtiruvchi usulda tahlil qilinadi. Muallif turli yozuvchilarning hikoyalarini o‘zaro taqqoslab, zamonaviy hikoyachilikning poetik xususiyatlari, estetik mezonlari va rivojlanish tendensiyalari yuzasidan asosli ilmiy xulosalar chiqaradi. Keng qamrovli qiyosiy tahlil va umumlashtirish ushbu adabiy obzorning asosiy janriy belgilarini namoyon etadi.
Mazkur adabiy obzor XXI asr boshidagi o‘zbek hikoyachiligida inson ruhiyati va ma’naviy kechinmalar badiiy talqinining rivojlanishini aks ettiruvchi muhim adabiy-tanqidiy manbalardan biridir. Unda zamonaviy hikoyalarning g‘oyaviy-badiiy xususiyatlari, yozuvchilarning ijodiy izlanishlari hamda hikoyachilik taraqqiyotining asosiy yo‘nalishlari yuzasidan umumlashgan ilmiy xulosalar berilgan. Shu sababli ushbu adabiy obzor “O‘zbek adabiyotida adabiy obzor janri” mavzusini tadqiq etishda hikoyachilikka bag‘ishlangan muhim adabiy obzor namunalaridan biri sifatida nazariy va amaliy ahamiyat kasb etadi.