Turli mavzular
Tanlangan
"Kashfiyot"ning oson yo`li
Annotatsiya
Tursunboy Adashboevning “«Kashfiyot»ning oson yo‘li” nomli maqolasi zamonaviy o‘zbek bolalar she’riyatining holati, ijodiy izlanishlari, badiiy yutuqlari va mavjud kamchiliklarini keng qamrovda yorituvchi bolalar she’riyati obzori hisoblanadi. Muallif 1987–1988-yillarda yaratilgan bolalar uchun mo‘ljallangan she’riy to‘plamlarni tizimli ravishda tahlil qilib, ularning badiiy saviyasi, g‘oyaviy yo‘nalishi, til va uslub xususiyatlari hamda bolalar ruhiyatiga ta’sirini qiyosiy baholaydi. Maqolaning asosiy maqsadi bolalar she’riyatining rivojlanish tendensiyalarini aniqlash, ijodkorlarning yutuq va kamchiliklarini xolis ko‘rsatish hamda janr taraqqiyotiga oid ilmiy xulosalar chiqarishdan iborat.
Obzorda Rustam Nazar, Hamza Imonberdiev, Abdurahmon Akbarov, Muqimjon Qodirov, O‘lmas Pўlatov, Farid Usmon, Xudoyberdi Eshonqulov, Mo‘minjon Hoshimov, Boltajon Sobidov, Nusrat Abdusalomov, Erkin Kambar, Habib Rahmat, Anvar Obidjon, Odil Abdurahmonov, Safar Barnoev, Sulton Jabborov, Qavsar Turdiyeva va boshqa ko‘plab bolalar shoirlarining she’rlari hamda to‘plamlari qiyosiy tahlil qilinadi. Muallif har bir ijodkorning uslubi, poetik mahorati, obraz yaratish imkoniyatlari va bolalar dunyoqarashini aks ettirish darajasini baholab, ularning o‘zbek bolalar she’riyati taraqqiyotidagi o‘rnini belgilaydi.
Maqolada bolalar she’riyatining eng muhim mezonlari — sodda va ravon til, tabiiy obrazlilik, yosh kitobxon psixologiyasiga mos ifoda, tarbiyaviy g‘oya hamda estetik ta’sir kuchi asosiy tahlil mezoni sifatida qo‘llaniladi. Muallif badiiy topilmaga boy, obrazli va hayotiy she’rlarni yuqori baholaydi. Shu bilan birga, qofiyabozlik, sun’iy nasihatgo‘ylik, tilning og‘irligi, mazmunning sayozligi, takroriy obrazlar va bolalar dunyoqarashiga mos kelmaydigan ifodalarni tanqid qiladi. Tanqidiy mulohazalar aniq she’riy misollar orqali asoslab berilgani maqolaning ilmiy qimmatini yanada oshiradi.
Muallif bolalar she’riyatining kelajagi yozuvchilarning bolalar ruhiyatini chuqur anglay olishi, zamonaviy hayotni haqqoniy aks ettirishi hamda milliy qadriyatlar bilan umuminsoniy g‘oyalarni uyg‘unlashtira bilishiga bog‘liq ekanini ta’kidlaydi. Shuningdek, bolalar adabiyoti tanqidini rivojlantirish, yangi iste’dodlarni qo‘llab-quvvatlash va badiiy mezonlarni yanada takomillashtirish zarurligi haqida muhim ilmiy xulosalar bildiradi.
Maqolaning ilmiy ahamiyati shundaki, unda alohida bir shoir yoki bitta she’riy to‘plam emas, balki bir davr bolalar she’riyati ko‘plab ijodkorlar va asarlar misolida umumlashtirib tahlil qilinadi. Muallif qiyosiy tahlil va umumlashtirish usulidan foydalanib, o‘zbek bolalar she’riyatining poetik xususiyatlari, estetik mezonlari va rivojlanish tendensiyalarini yoritadi. Shu jihatdan maqola adabiy obzor janrining muhim belgilari — keng qamrovlilik, adabiy jarayonni yaxlit baholash va ilmiy umumlashtirish tamoyillarini o‘zida mujassam etadi.
Mazkur bolalar she’riyati obzori 1980-yillar oxiridagi o‘zbek bolalar poeziyasining rivojlanish manzarasini aks ettiruvchi muhim adabiy-tanqidiy manbalardan biridir. Unda bolalar shoirlarining ijodiy izlanishlari, poetik mahorati, badiiy yutuqlari va kamchiliklari tizimli ravishda tahlil qilinib, bolalar she’riyatining istiqboli yuzasidan asosli ilmiy umumlashmalar beriladi. Shu sababli maqola “O‘zbek adabiyotida adabiy obzor janri” mavzusini tadqiq etishda bolalar she’riyati obzorining yorqin namunalaridan biri sifatida muhim nazariy va amaliy ahamiyat kasb etadi.
Obzorda Rustam Nazar, Hamza Imonberdiev, Abdurahmon Akbarov, Muqimjon Qodirov, O‘lmas Pўlatov, Farid Usmon, Xudoyberdi Eshonqulov, Mo‘minjon Hoshimov, Boltajon Sobidov, Nusrat Abdusalomov, Erkin Kambar, Habib Rahmat, Anvar Obidjon, Odil Abdurahmonov, Safar Barnoev, Sulton Jabborov, Qavsar Turdiyeva va boshqa ko‘plab bolalar shoirlarining she’rlari hamda to‘plamlari qiyosiy tahlil qilinadi. Muallif har bir ijodkorning uslubi, poetik mahorati, obraz yaratish imkoniyatlari va bolalar dunyoqarashini aks ettirish darajasini baholab, ularning o‘zbek bolalar she’riyati taraqqiyotidagi o‘rnini belgilaydi.
Maqolada bolalar she’riyatining eng muhim mezonlari — sodda va ravon til, tabiiy obrazlilik, yosh kitobxon psixologiyasiga mos ifoda, tarbiyaviy g‘oya hamda estetik ta’sir kuchi asosiy tahlil mezoni sifatida qo‘llaniladi. Muallif badiiy topilmaga boy, obrazli va hayotiy she’rlarni yuqori baholaydi. Shu bilan birga, qofiyabozlik, sun’iy nasihatgo‘ylik, tilning og‘irligi, mazmunning sayozligi, takroriy obrazlar va bolalar dunyoqarashiga mos kelmaydigan ifodalarni tanqid qiladi. Tanqidiy mulohazalar aniq she’riy misollar orqali asoslab berilgani maqolaning ilmiy qimmatini yanada oshiradi.
Muallif bolalar she’riyatining kelajagi yozuvchilarning bolalar ruhiyatini chuqur anglay olishi, zamonaviy hayotni haqqoniy aks ettirishi hamda milliy qadriyatlar bilan umuminsoniy g‘oyalarni uyg‘unlashtira bilishiga bog‘liq ekanini ta’kidlaydi. Shuningdek, bolalar adabiyoti tanqidini rivojlantirish, yangi iste’dodlarni qo‘llab-quvvatlash va badiiy mezonlarni yanada takomillashtirish zarurligi haqida muhim ilmiy xulosalar bildiradi.
Maqolaning ilmiy ahamiyati shundaki, unda alohida bir shoir yoki bitta she’riy to‘plam emas, balki bir davr bolalar she’riyati ko‘plab ijodkorlar va asarlar misolida umumlashtirib tahlil qilinadi. Muallif qiyosiy tahlil va umumlashtirish usulidan foydalanib, o‘zbek bolalar she’riyatining poetik xususiyatlari, estetik mezonlari va rivojlanish tendensiyalarini yoritadi. Shu jihatdan maqola adabiy obzor janrining muhim belgilari — keng qamrovlilik, adabiy jarayonni yaxlit baholash va ilmiy umumlashtirish tamoyillarini o‘zida mujassam etadi.
Mazkur bolalar she’riyati obzori 1980-yillar oxiridagi o‘zbek bolalar poeziyasining rivojlanish manzarasini aks ettiruvchi muhim adabiy-tanqidiy manbalardan biridir. Unda bolalar shoirlarining ijodiy izlanishlari, poetik mahorati, badiiy yutuqlari va kamchiliklari tizimli ravishda tahlil qilinib, bolalar she’riyatining istiqboli yuzasidan asosli ilmiy umumlashmalar beriladi. Shu sababli maqola “O‘zbek adabiyotida adabiy obzor janri” mavzusini tadqiq etishda bolalar she’riyati obzorining yorqin namunalaridan biri sifatida muhim nazariy va amaliy ahamiyat kasb etadi.