Turli mavzular
Tanlangan
Mas`uliyat hissi
Annotatsiya
Umurzoq Yo‘ljaboyevning “Mas’uliyat hissi” nomli maqolasi Ulug‘ Vatan urushi mavzusining o‘zbek va qardosh xalqlar adabiyotidagi badiiy talqinini yoritishga bag‘ishlangan adabiy obzordir. Muallif urush mavzusiga bag‘ishlangan roman, qissa va hikoyalarni umumlashtirib tahlil qilish orqali ushbu mavzuning zamonaviy adabiyotdagi estetik talqini, g‘oyaviy yo‘nalishlari hamda badiiy taraqqiyot tendensiyalarini ochib beradi.
Obzorda Odil Yoqubovning “Er boshiga ish tushsa”, Shuhratning “Shinelni yillar”, Ibrohim Rahimning “Oltin zanglamas”, Dilbar Saidovaning “Deraza ortida oppoq dunyo”, Matyoqub Qo‘shjonovning “Urushning so‘nggi qurboni” haqidagi tahlillari, Anvar Suyunovning “Yevropada qolgan qabrlar”, Shahodat Isaxonovaning “Ilinj” hikoyasi hamda Svetlana Aleksiyevichning urush mavzusidagi hujjatli asarlari qiyosiy tahlil qilinadi. Muallif mazkur asarlarda urushning inson taqdiri, ruhiy olami, vatanparvarlik tuyg‘usi va axloqiy qadriyatlarga ta’siri qanday badiiy vositalar orqali ifodalanganini ilmiy mezonlar asosida baholaydi.
Maqolada urush mavzusining adabiyotdagi badiiy evolyutsiyasi, qahramon xarakterini yaratish mahorati, konfliktlarning hayotiyligi, psixologik tasvirning ishonarliligi va zamonaviy talqin masalalari alohida e’tibor markazida turadi. Muallif urush haqidagi asarlarda insonparvarlik g‘oyalarining ustuvorligi, tarixiy haqiqatni badiiy aks ettirish mas’uliyati hamda voqealarni zamon talablari asosida yangicha talqin etish zarurligini ta’kidlaydi. Shu bilan birga, ayrim asarlarda uchraydigan kompozitsion sustlik, obrazlar talqinidagi mantiqiy nomuvofiqlik va badiiy umumlashtirishdagi kamchiliklarni ham xolis tanqid qiladi.
Maqolaning muhim jihati shundaki, unda alohida bir asar emas, balki urush mavzusiga bag‘ishlangan ko‘plab roman, qissa va hikoyalar yagona adabiy jarayon doirasida o‘rganiladi. Muallif turli yozuvchilarning asarlarini o‘zaro taqqoslash orqali urush mavzusining o‘zbek nasridagi rivojlanish bosqichlari, badiiy izlanishlari va estetik tamoyillarini umumlashtiradi. Shu jihatdan maqola mavzuli (tematik) adabiy obzor sifatida davr adabiy jarayonining muhim qirralarini yoritadi.
Mazkur adabiy obzor 1980-yillar o‘zbek adabiy tanqidchiligida Ulug‘ Vatan urushi mavzusining badiiy talqinini kompleks o‘rgangan muhim manbalardan biridir. Unda turli janrdagi badiiy asarlar qiyosiy tahlil qilinib, urush mavzusining g‘oyaviy-estetik xususiyatlari, yozuvchilarning badiiy mahorati hamda zamonaviy nasr taraqqiyotining asosiy yo‘nalishlari yuzasidan ilmiy umumlashmalar beriladi. Shu sababli maqola “O‘zbek adabiyotida adabiy obzor janri” mavzusini tadqiq etishda muhim nazariy va amaliy manba sifatida alohida ilmiy ahamiyat kasb etadi.
Obzorda Odil Yoqubovning “Er boshiga ish tushsa”, Shuhratning “Shinelni yillar”, Ibrohim Rahimning “Oltin zanglamas”, Dilbar Saidovaning “Deraza ortida oppoq dunyo”, Matyoqub Qo‘shjonovning “Urushning so‘nggi qurboni” haqidagi tahlillari, Anvar Suyunovning “Yevropada qolgan qabrlar”, Shahodat Isaxonovaning “Ilinj” hikoyasi hamda Svetlana Aleksiyevichning urush mavzusidagi hujjatli asarlari qiyosiy tahlil qilinadi. Muallif mazkur asarlarda urushning inson taqdiri, ruhiy olami, vatanparvarlik tuyg‘usi va axloqiy qadriyatlarga ta’siri qanday badiiy vositalar orqali ifodalanganini ilmiy mezonlar asosida baholaydi.
Maqolada urush mavzusining adabiyotdagi badiiy evolyutsiyasi, qahramon xarakterini yaratish mahorati, konfliktlarning hayotiyligi, psixologik tasvirning ishonarliligi va zamonaviy talqin masalalari alohida e’tibor markazida turadi. Muallif urush haqidagi asarlarda insonparvarlik g‘oyalarining ustuvorligi, tarixiy haqiqatni badiiy aks ettirish mas’uliyati hamda voqealarni zamon talablari asosida yangicha talqin etish zarurligini ta’kidlaydi. Shu bilan birga, ayrim asarlarda uchraydigan kompozitsion sustlik, obrazlar talqinidagi mantiqiy nomuvofiqlik va badiiy umumlashtirishdagi kamchiliklarni ham xolis tanqid qiladi.
Maqolaning muhim jihati shundaki, unda alohida bir asar emas, balki urush mavzusiga bag‘ishlangan ko‘plab roman, qissa va hikoyalar yagona adabiy jarayon doirasida o‘rganiladi. Muallif turli yozuvchilarning asarlarini o‘zaro taqqoslash orqali urush mavzusining o‘zbek nasridagi rivojlanish bosqichlari, badiiy izlanishlari va estetik tamoyillarini umumlashtiradi. Shu jihatdan maqola mavzuli (tematik) adabiy obzor sifatida davr adabiy jarayonining muhim qirralarini yoritadi.
Mazkur adabiy obzor 1980-yillar o‘zbek adabiy tanqidchiligida Ulug‘ Vatan urushi mavzusining badiiy talqinini kompleks o‘rgangan muhim manbalardan biridir. Unda turli janrdagi badiiy asarlar qiyosiy tahlil qilinib, urush mavzusining g‘oyaviy-estetik xususiyatlari, yozuvchilarning badiiy mahorati hamda zamonaviy nasr taraqqiyotining asosiy yo‘nalishlari yuzasidan ilmiy umumlashmalar beriladi. Shu sababli maqola “O‘zbek adabiyotida adabiy obzor janri” mavzusini tadqiq etishda muhim nazariy va amaliy manba sifatida alohida ilmiy ahamiyat kasb etadi.