Turli mavzular
Tanlangan
Mehnat tasviri va ma`no
Annotatsiya
Boboxon Sharipovning “Mehnat tasviri va ma’no” nomli maqolasi 1980-yillar o‘zbek qissachiligida mehnat mavzusining badiiy talqini, mehnat kishisi xarakterining yaratilishi hamda mehnat va ma’naviyat munosabatlarini yoritishga bag‘ishlangan adabiy obzordir. Muallif zamonaviy o‘zbek qissalarida mehnatning faqat ishlab chiqarish jarayoni sifatida emas, balki insonning ma’naviy kamoloti, axloqiy qiyofasi va hayotiy e’tiqodini shakllantiruvchi omil sifatida badiiy ifodalanishini keng qamrovda tahlil qiladi.
Maqolada Nurali Qobulning “Yashash uchun kechikma”, G‘affor Xotamovning “Quduq tepasidagi oy”, Murod Muhammad Do‘stning “Iste’fo”, Erkin A’zamning “Javob”, Xayriddin Sultonovning “Esingizni yo‘qotmang”, E’kut Rahimovning “Ko‘rishguncha, xayr!”, Samar Nurovning “Rais”, Ne’mat Eshqulovning “Xazina sultoni”, G‘affor Xotamovning “Qaytish” hamda boshqa qissalar qiyosiy tahlil qilinadi. Muallif ushbu asarlarda mehnat kishisining ruhiy olami, kasbiy mas’uliyati, fuqarolik pozitsiyasi, axloqiy tanlovi va ijtimoiy faolligi qanday badiiy vositalar orqali ifodalanganini ilmiy mezonlar asosida baholaydi.
Obzorda qahramon xarakterining mehnat jarayonida shakllanishi, mehnatning inson ma’naviyatiga ta’siri, hayotiy konfliktlarning badiiy yechimi hamda zamonaviy qissa poetikasidagi yangilanishlar asosiy tahlil mezoni sifatida olingan. Muallif mehnat mavzusiga bag‘ishlangan qissalardagi badiiy yutuqlarni e’tirof etish bilan birga, ayrim asarlarda mehnat jarayonining yuzaki tasvirlanishi, obrazlarning sxematikligi, konfliktlarning sun’iyligi va badiiy umumlashtirishning yetarli emasligi kabi kamchiliklarni ham asosli dalillar bilan ko‘rsatadi.
Maqolaning muhim jihati shundaki, unda alohida bir qissa emas, balki mehnat mavzusiga bag‘ishlangan bir guruh yozuvchilarning asarlari yagona adabiy jarayon doirasida umumlashtirib tahlil qilinadi. Turli qissalarni qiyoslash orqali mehnat mavzusining o‘zbek nasridagi badiiy rivojlanish tendensiyalari, estetik izlanishlari va g‘oyaviy yo‘nalishlari ochib beriladi. Shu jihatdan maqola mavzuli (tematik) adabiy obzor sifatida o‘zbek qissachiligidagi muhim jarayonlarni yorituvchi ilmiy manba hisoblanadi.
Mazkur adabiy obzor 1980-yillar o‘zbek nasrida mehnat mavzusining badiiy talqinini kompleks yoritgan muhim namunadir. Unda ko‘plab qissalar qiyosiy tahlil qilinib, mehnat kishisi obrazi, uning ma’naviy-axloqiy qiyofasi hamda davr qissachiligining estetik taraqqiyoti yuzasidan umumlashma ilmiy xulosalar chiqarilgan. Shu sababli maqola “O‘zbek adabiyotida adabiy obzor janri” mavzusini tadqiq etishda muhim manbalardan biri sifatida alohida ilmiy ahamiyat kasb etadi.
Maqolada Nurali Qobulning “Yashash uchun kechikma”, G‘affor Xotamovning “Quduq tepasidagi oy”, Murod Muhammad Do‘stning “Iste’fo”, Erkin A’zamning “Javob”, Xayriddin Sultonovning “Esingizni yo‘qotmang”, E’kut Rahimovning “Ko‘rishguncha, xayr!”, Samar Nurovning “Rais”, Ne’mat Eshqulovning “Xazina sultoni”, G‘affor Xotamovning “Qaytish” hamda boshqa qissalar qiyosiy tahlil qilinadi. Muallif ushbu asarlarda mehnat kishisining ruhiy olami, kasbiy mas’uliyati, fuqarolik pozitsiyasi, axloqiy tanlovi va ijtimoiy faolligi qanday badiiy vositalar orqali ifodalanganini ilmiy mezonlar asosida baholaydi.
Obzorda qahramon xarakterining mehnat jarayonida shakllanishi, mehnatning inson ma’naviyatiga ta’siri, hayotiy konfliktlarning badiiy yechimi hamda zamonaviy qissa poetikasidagi yangilanishlar asosiy tahlil mezoni sifatida olingan. Muallif mehnat mavzusiga bag‘ishlangan qissalardagi badiiy yutuqlarni e’tirof etish bilan birga, ayrim asarlarda mehnat jarayonining yuzaki tasvirlanishi, obrazlarning sxematikligi, konfliktlarning sun’iyligi va badiiy umumlashtirishning yetarli emasligi kabi kamchiliklarni ham asosli dalillar bilan ko‘rsatadi.
Maqolaning muhim jihati shundaki, unda alohida bir qissa emas, balki mehnat mavzusiga bag‘ishlangan bir guruh yozuvchilarning asarlari yagona adabiy jarayon doirasida umumlashtirib tahlil qilinadi. Turli qissalarni qiyoslash orqali mehnat mavzusining o‘zbek nasridagi badiiy rivojlanish tendensiyalari, estetik izlanishlari va g‘oyaviy yo‘nalishlari ochib beriladi. Shu jihatdan maqola mavzuli (tematik) adabiy obzor sifatida o‘zbek qissachiligidagi muhim jarayonlarni yorituvchi ilmiy manba hisoblanadi.
Mazkur adabiy obzor 1980-yillar o‘zbek nasrida mehnat mavzusining badiiy talqinini kompleks yoritgan muhim namunadir. Unda ko‘plab qissalar qiyosiy tahlil qilinib, mehnat kishisi obrazi, uning ma’naviy-axloqiy qiyofasi hamda davr qissachiligining estetik taraqqiyoti yuzasidan umumlashma ilmiy xulosalar chiqarilgan. Shu sababli maqola “O‘zbek adabiyotida adabiy obzor janri” mavzusini tadqiq etishda muhim manbalardan biri sifatida alohida ilmiy ahamiyat kasb etadi.