Hikoya
Tanlangan
Nasrdagi ilk qadamlar
Annotatsiya
Yoqub Yakvalxo‘jayevning “Nasrdagi ilk qadamlar” nomli adabiy obzorida 1970-yillar oxirida o‘zbek nasriga kirib kelayotgan yosh ijodkorlarning hikoyachilik sohasidagi dastlabki izlanishlari, ularning badiiy mahorati, mavzu va qahramon tanlash tamoyillari umumlashtirib tahlil qilinadi. Muallif yosh nosirlar ijodini adabiy jarayonning muhim tarkibiy qismi sifatida baholab, ularning zamonaviy inson hayotini tasvirlash, yangi qahramon yaratish, voqelikning muhim jihatlarini badiiy idrok etish hamda o‘ziga xos ijodiy uslubni shakllantirishga bo‘lgan intilishlarini kuzatadi. Obzorda yosh ijodkorlarning ustoz adiblar tajribasidan foydalanishi bilan birga, mavjud an’analarni davom ettiribgina qolmay, adabiyotga yangi mavzu, yangi qahramon va hayotning yangicha badiiy talqinini olib kirishi zarurligi ta’kidlanadi.
Adabiy obzorda Tohir Malik, Kamchibek Kenja, Nodir Normatov, Erkin A’zamov, Mirzoqhid Mirzarahimov, Tog‘ay Murod, Alisher Ibodinov va Xayriddin Sultonov singari yosh nosirlarning hikoyalari tahlilga tortiladi. Jumladan, Tohir Malikning “Uloq”, Kamchibek Kenjaning “Baliq ovi”, Nodir Normatovning “Ezning so‘nggi kunlari” kabi hikoyalari misolida yosh yozuvchilarning hayotiy voqealarni kuzatish, qahramon xarakterini tabiiy vaziyatlarda ochish va inson ruhiyatini tasvirlash borasidagi izlanishlari baholanadi. Muallif mazkur hikoyalardagi hayotiylik va tabiiylikni ijobiy baholash bilan birga, ayrim obraz va vaziyatlarning yetarlicha chuqur badiiy asoslanmaganligini ham qayd etadi.
Obzorda yosh nosirlarning individual uslub yaratishga intilishi muhim tendensiya sifatida ko‘rsatiladi. Erkin A’zamov hikoyalarida qahramon psixologiyasini ochish va voqealarni kontrast asosida tasvirlash, Nodir Normatov ijodida tog‘liklar hayoti va xarakterlarini o‘ziga xos tarzda ifodalash, Kamchibek Kenja hikoyalarida dehqon hayoti, uning dardi, quvonchi va sodda insoniy kechinmalarini yoritish xususiyatlari ajratib ko‘rsatiladi. Mirzoqhid Mirzarahimov hikoyalarida voqelikning lirik planda tasvirlanishi, Tog‘ay Murod ijodida esa qahramonlarning ichki dunyosini lirik-romantik usulda ochishga intilish mavjudligi ta’kidlanadi.
Yoqub Yakvalxo‘jayev yosh ijodkorlar hikoyalarini faqat yutuqlari nuqtayi nazaridan emas, tanqidiy mezonlar asosida ham baholaydi. Ayrim hikoyalarda qahramonlarning xatti-harakatlari yetarlicha asoslanmasligi, voqealar rivojidagi mantiqiy uzilishlar, badiiy mahoratning yetishmasligi, nasihatgo‘ylik va didaktizmga berilish kabi kamchiliklar ko‘rsatiladi. Shuningdek, hayotdagi murakkab ziddiyatlarni badiiy jihatdan chuqur tadqiq etish o‘rniga ularni oson va soddalashtirilgan tarzda hal qilishga intilish ayrim yosh yozuvchilar ijodidagi jiddiy nuqson sifatida baholanadi.
Adabiy obzorda urush mavzusining yosh nosirlar ijodidagi talqini ham alohida ko‘rib chiqiladi. Muallif yosh avlod vakillari urushni bevosita boshdan kechirmagan bo‘lsalar-da, ushbu mavzuga murojaat qilayotganini qayd etadi. Kamchibek Kenjaning “Tabib”, Mirzoqhid Mirzarahimovning “Tuman tarqalganda”, Nodir Normatovning “Osilishda o‘tgan kunlar” kabi hikoyalari misolida urushning inson taqdirida qoldirgan izlari, ruhiy jarohatlar va fojeali oqibatlarni badiiy ifodalashga bo‘lgan intilishlar tahlil qilinadi. Muallif yosh ijodkorlarning bu boradagi izlanishlarini e’tirof etish bilan birga, urush mavzusini yanada chuqurroq o‘rganish va ta’sirchan badiiy umumlashmalarga erishish zarurligini ta’kidlaydi.
Umuman, “Nasrdagi ilk qadamlar” adabiy obzori 1970-yillar oxiridagi yosh o‘zbek nosirlarining ijodiy holatini yaxlit tarzda umumlashtirish, ularning hikoyachilikdagi yetakchi izlanishlari, individual uslub xususiyatlari, yutuq va kamchiliklarini aniqlashga qaratilganligi bilan ahamiyatlidir. Yoqub Yakvalxo‘jayev yosh nosirlar ijodidagi hayotiylik, psixologizm, liriklik, zamondosh obrazini yaratish va individual badiiy uslubga intilish kabi xususiyatlarni istiqbolli tendensiyalar sifatida baholaydi. Shu bilan birga, ularning badiiy mahoratini oshirish, hayotni chuqurroq o‘rganish, xarakter va konfliktlarni puxta asoslash zarurligini ko‘rsatadi. Shu jihatdan mazkur adabiy obzor muayyan davr yosh o‘zbek nasrining umumiy manzarasini yaratgan va yangi avlod nosirlarining adabiy jarayondagi o‘rnini belgilashga xizmat qilgan adabiy-tanqidiy manba sifatida ahamiyat kasb etadi.
Adabiy obzorda Tohir Malik, Kamchibek Kenja, Nodir Normatov, Erkin A’zamov, Mirzoqhid Mirzarahimov, Tog‘ay Murod, Alisher Ibodinov va Xayriddin Sultonov singari yosh nosirlarning hikoyalari tahlilga tortiladi. Jumladan, Tohir Malikning “Uloq”, Kamchibek Kenjaning “Baliq ovi”, Nodir Normatovning “Ezning so‘nggi kunlari” kabi hikoyalari misolida yosh yozuvchilarning hayotiy voqealarni kuzatish, qahramon xarakterini tabiiy vaziyatlarda ochish va inson ruhiyatini tasvirlash borasidagi izlanishlari baholanadi. Muallif mazkur hikoyalardagi hayotiylik va tabiiylikni ijobiy baholash bilan birga, ayrim obraz va vaziyatlarning yetarlicha chuqur badiiy asoslanmaganligini ham qayd etadi.
Obzorda yosh nosirlarning individual uslub yaratishga intilishi muhim tendensiya sifatida ko‘rsatiladi. Erkin A’zamov hikoyalarida qahramon psixologiyasini ochish va voqealarni kontrast asosida tasvirlash, Nodir Normatov ijodida tog‘liklar hayoti va xarakterlarini o‘ziga xos tarzda ifodalash, Kamchibek Kenja hikoyalarida dehqon hayoti, uning dardi, quvonchi va sodda insoniy kechinmalarini yoritish xususiyatlari ajratib ko‘rsatiladi. Mirzoqhid Mirzarahimov hikoyalarida voqelikning lirik planda tasvirlanishi, Tog‘ay Murod ijodida esa qahramonlarning ichki dunyosini lirik-romantik usulda ochishga intilish mavjudligi ta’kidlanadi.
Yoqub Yakvalxo‘jayev yosh ijodkorlar hikoyalarini faqat yutuqlari nuqtayi nazaridan emas, tanqidiy mezonlar asosida ham baholaydi. Ayrim hikoyalarda qahramonlarning xatti-harakatlari yetarlicha asoslanmasligi, voqealar rivojidagi mantiqiy uzilishlar, badiiy mahoratning yetishmasligi, nasihatgo‘ylik va didaktizmga berilish kabi kamchiliklar ko‘rsatiladi. Shuningdek, hayotdagi murakkab ziddiyatlarni badiiy jihatdan chuqur tadqiq etish o‘rniga ularni oson va soddalashtirilgan tarzda hal qilishga intilish ayrim yosh yozuvchilar ijodidagi jiddiy nuqson sifatida baholanadi.
Adabiy obzorda urush mavzusining yosh nosirlar ijodidagi talqini ham alohida ko‘rib chiqiladi. Muallif yosh avlod vakillari urushni bevosita boshdan kechirmagan bo‘lsalar-da, ushbu mavzuga murojaat qilayotganini qayd etadi. Kamchibek Kenjaning “Tabib”, Mirzoqhid Mirzarahimovning “Tuman tarqalganda”, Nodir Normatovning “Osilishda o‘tgan kunlar” kabi hikoyalari misolida urushning inson taqdirida qoldirgan izlari, ruhiy jarohatlar va fojeali oqibatlarni badiiy ifodalashga bo‘lgan intilishlar tahlil qilinadi. Muallif yosh ijodkorlarning bu boradagi izlanishlarini e’tirof etish bilan birga, urush mavzusini yanada chuqurroq o‘rganish va ta’sirchan badiiy umumlashmalarga erishish zarurligini ta’kidlaydi.
Umuman, “Nasrdagi ilk qadamlar” adabiy obzori 1970-yillar oxiridagi yosh o‘zbek nosirlarining ijodiy holatini yaxlit tarzda umumlashtirish, ularning hikoyachilikdagi yetakchi izlanishlari, individual uslub xususiyatlari, yutuq va kamchiliklarini aniqlashga qaratilganligi bilan ahamiyatlidir. Yoqub Yakvalxo‘jayev yosh nosirlar ijodidagi hayotiylik, psixologizm, liriklik, zamondosh obrazini yaratish va individual badiiy uslubga intilish kabi xususiyatlarni istiqbolli tendensiyalar sifatida baholaydi. Shu bilan birga, ularning badiiy mahoratini oshirish, hayotni chuqurroq o‘rganish, xarakter va konfliktlarni puxta asoslash zarurligini ko‘rsatadi. Shu jihatdan mazkur adabiy obzor muayyan davr yosh o‘zbek nasrining umumiy manzarasini yaratgan va yangi avlod nosirlarining adabiy jarayondagi o‘rnini belgilashga xizmat qilgan adabiy-tanqidiy manba sifatida ahamiyat kasb etadi.