Turli mavzular
Tanlangan
Oshkoralik ochgan imkonlar
Annotatsiya
Abdulla Ulug‘ovning “Oshkoralik ochgan imkonlar” nomli adabiy obzori qayta qurish va oshkoralik davri o‘zbek nasrida yuz bergan g‘oyaviy-badiiy yangilanishlar, ijodiy erkinlikning kengayishi hamda zamonaviy nasr taraqqiyotining asosiy yo‘nalishlarini yoritishga bag‘ishlangan. Adabiy obzorda davrning yetakchi nasriy asarlari qiyosiy tahlil qilinib, oshkoralik siyosati adabiyotda tarixiy haqiqatni yoritish, ijtimoiy muammolarni ochiq tasvirlash va inson ruhiyatini chuqur badiiy talqin etish uchun yaratgan imkoniyatlar ilmiy-estetik mezonlar asosida baholanadi.
Adabiy obzorda Murod Muhammad Do‘stning “Lolazor”, Omon Muxtorning “Ming bir qiyofa”, Xurshid Do‘stmuhammadning “Bozor”, Tog‘ay Murodning “Otamdan qolgan dalalar”, Shukur Xolmirzayevning “Qora kamar”, shuningdek qayta qurish davrida yaratilgan boshqa roman va qissalar qiyosiy tahlil qilinadi. Muallif ushbu asarlarda tarixiy haqiqat, shaxs va jamiyat munosabatlari, ma’naviy inqiroz, milliy o‘zlikni anglash, ijtimoiy adolat, inson erki va axloqiy mas’uliyat kabi dolzarb masalalarning badiiy talqinini atroflicha yoritadi.
Adabiy obzorda nasriy asarlarning syujet-kompozitsiyasi, xarakter yaratish mahorati, psixologik tahlil, badiiy detal, ramziy obrazlar, til va uslub, muallif konsepsiyasi hamda hayot haqiqatini badiiy umumlashtirish darajasi asosiy baholash mezonlari sifatida qo‘llaniladi. Muallif yangicha badiiy tafakkur, erkin fikrlash va hayotning murakkab ziddiyatlarini haqqoniy aks ettirish zamonaviy nasrning muhim yutug‘i ekanini ta’kidlaydi. Shu bilan birga, ayrim asarlarda uchraydigan publitsistiklikning kuchayishi, kompozitsion bo‘shliqlar va badiiy umumlashtirishdagi sustlik kabi kamchiliklarni ham xolis baholaydi.
Muallif oshkoralik davri o‘zbek adabiyoti ijodkorlarga tarixiy voqelikni xolis yoritish, ilgari chetlab o‘tilgan mavzularni badiiy tadqiq etish hamda insonning ichki dunyosini yangi estetik mezonlar asosida tasvirlash imkonini berganini qayd etadi. Adabiy obzorda zamonaviy nasrning g‘oyaviy yo‘nalishlari, poetik izlanishlari va estetik tamoyillari yuzasidan muhim ilmiy umumlashmalar berilib, yangi davr adabiyotining rivojlanish tendensiyalari ochib beriladi.
Adabiy obzorning ilmiy ahamiyati shundaki, unda alohida bir asar emas, balki qayta qurish davrida yaratilgan ko‘plab nasriy asarlar yagona adabiy jarayon doirasida qiyosiy va umumlashtiruvchi usulda tahlil qilinadi. Muallif turli yozuvchilarning roman va qissalarini o‘zaro taqqoslab, davr nasrining badiiy izlanishlari, g‘oyaviy-estetik xususiyatlari va taraqqiyot yo‘nalishlari yuzasidan asosli ilmiy xulosalar chiqaradi. Keng qamrovli qiyosiy tahlil va adabiy jarayonni yaxlit baholash ushbu adabiy obzorning janriy xususiyatini yaqqol namoyon etadi.
Mazkur adabiy obzor qayta qurish va oshkoralik davri o‘zbek nasrining badiiy qiyofasini aks ettiruvchi muhim adabiy-tanqidiy manbalardan biridir. Unda zamonaviy nasrning g‘oyaviy-badiiy yangilanishlari, yozuvchilarning ijodiy izlanishlari hamda davr adabiy jarayonining asosiy rivojlanish tendensiyalari yuzasidan umumlashgan ilmiy xulosalar berilgan. Shu sababli ushbu adabiy obzor “O‘zbek adabiyotida adabiy obzor janri” mavzusini tadqiq etishda qayta qurish davri nasriga bag‘ishlangan muhim adabiy obzor namunalaridan biri sifatida alohida ilmiy ahamiyatga ega.
Adabiy obzorda Murod Muhammad Do‘stning “Lolazor”, Omon Muxtorning “Ming bir qiyofa”, Xurshid Do‘stmuhammadning “Bozor”, Tog‘ay Murodning “Otamdan qolgan dalalar”, Shukur Xolmirzayevning “Qora kamar”, shuningdek qayta qurish davrida yaratilgan boshqa roman va qissalar qiyosiy tahlil qilinadi. Muallif ushbu asarlarda tarixiy haqiqat, shaxs va jamiyat munosabatlari, ma’naviy inqiroz, milliy o‘zlikni anglash, ijtimoiy adolat, inson erki va axloqiy mas’uliyat kabi dolzarb masalalarning badiiy talqinini atroflicha yoritadi.
Adabiy obzorda nasriy asarlarning syujet-kompozitsiyasi, xarakter yaratish mahorati, psixologik tahlil, badiiy detal, ramziy obrazlar, til va uslub, muallif konsepsiyasi hamda hayot haqiqatini badiiy umumlashtirish darajasi asosiy baholash mezonlari sifatida qo‘llaniladi. Muallif yangicha badiiy tafakkur, erkin fikrlash va hayotning murakkab ziddiyatlarini haqqoniy aks ettirish zamonaviy nasrning muhim yutug‘i ekanini ta’kidlaydi. Shu bilan birga, ayrim asarlarda uchraydigan publitsistiklikning kuchayishi, kompozitsion bo‘shliqlar va badiiy umumlashtirishdagi sustlik kabi kamchiliklarni ham xolis baholaydi.
Muallif oshkoralik davri o‘zbek adabiyoti ijodkorlarga tarixiy voqelikni xolis yoritish, ilgari chetlab o‘tilgan mavzularni badiiy tadqiq etish hamda insonning ichki dunyosini yangi estetik mezonlar asosida tasvirlash imkonini berganini qayd etadi. Adabiy obzorda zamonaviy nasrning g‘oyaviy yo‘nalishlari, poetik izlanishlari va estetik tamoyillari yuzasidan muhim ilmiy umumlashmalar berilib, yangi davr adabiyotining rivojlanish tendensiyalari ochib beriladi.
Adabiy obzorning ilmiy ahamiyati shundaki, unda alohida bir asar emas, balki qayta qurish davrida yaratilgan ko‘plab nasriy asarlar yagona adabiy jarayon doirasida qiyosiy va umumlashtiruvchi usulda tahlil qilinadi. Muallif turli yozuvchilarning roman va qissalarini o‘zaro taqqoslab, davr nasrining badiiy izlanishlari, g‘oyaviy-estetik xususiyatlari va taraqqiyot yo‘nalishlari yuzasidan asosli ilmiy xulosalar chiqaradi. Keng qamrovli qiyosiy tahlil va adabiy jarayonni yaxlit baholash ushbu adabiy obzorning janriy xususiyatini yaqqol namoyon etadi.
Mazkur adabiy obzor qayta qurish va oshkoralik davri o‘zbek nasrining badiiy qiyofasini aks ettiruvchi muhim adabiy-tanqidiy manbalardan biridir. Unda zamonaviy nasrning g‘oyaviy-badiiy yangilanishlari, yozuvchilarning ijodiy izlanishlari hamda davr adabiy jarayonining asosiy rivojlanish tendensiyalari yuzasidan umumlashgan ilmiy xulosalar berilgan. Shu sababli ushbu adabiy obzor “O‘zbek adabiyotida adabiy obzor janri” mavzusini tadqiq etishda qayta qurish davri nasriga bag‘ishlangan muhim adabiy obzor namunalaridan biri sifatida alohida ilmiy ahamiyatga ega.