Roman
Tanlangan
Romanning oydin yo`li
Annotatsiya
Yo‘ldosh Solijonovning “Romanning oydin yo‘li” nomli adabiy obzori mustaqillik davri o‘zbek romanining taraqqiyot tamoyillari, janrning badiiy-estetik xususiyatlari hamda zamonaviy romanchilikda kuzatilayotgan ijodiy izlanishlarni yoritishga bag‘ishlangan. Adabiy obzorda istiqlol yillarida yaratilgan romanlar yagona adabiy jarayon doirasida qiyosiy tahlil qilinib, yozuvchilarning tarixiy haqiqatni badiiy talqin etishdagi mahorati, inson ruhiyatini tasvirlash usullari va roman janrining poetik imkoniyatlari ilmiy-estetik mezonlar asosida baholanadi. Muallif o‘zbek romanchiligida yuz bergan yangilanishlarni umumlashtirib, uning rivojlanish tendensiyalarini yoritadi.
Adabiy obzorda Pirimqul Qodirovning “Humoyun va Akbar”, Odil Yoqubovning “Adolat manzili”, Omon Muxtorning “Ffu”, “Tepalikdagi xaroba”, “Aflotun”, “Shurxo‘r Xolmirsayevning “Dinozavr”, Asad Dilmurodning “Fano dashtidagi qush”, Xurshid Do‘stmuhammadning “Bozor”, Ulug‘bek Hamdamning “Muvozanat” hamda boshqa zamonaviy romanlari qiyosiy tahlil qilinadi. Muallif ushbu romanlarda tarixiy xotira, inson taqdiri, milliy o‘zlikni anglash, ma’naviy qadriyatlar, ruhiy iztiroblar va zamonaviy hayot muammolarining badiiy talqiniga alohida e’tibor qaratadi.
Adabiy obzorda romanlarning syujet-kompozitsiyasi, xarakter yaratish mahorati, psixologik tahlil, badiiy detal, ramziy obrazlar, falsafiy mushohada, til va uslub xususiyatlari asosiy tahlil mezonlari sifatida qo‘llaniladi. Muallif tarixiy va zamonaviy mavzularni chuqur badiiy mushohada bilan yoritgan, inson qalbining murakkab kechinmalarini ishonarli aks ettirgan hamda roman janrining badiiy imkoniyatlarini kengaytirgan asarlarni yuksak baholaydi. Shu bilan birga, ayrim romanlarda uchraydigan kompozitsion nomutanosiblik, ortiqcha tafsilotlar, xarakterlarning yetarlicha rivojlantirilmaganligi va badiiy umumlashtirishdagi sustlik kabi kamchiliklarga ham tanqidiy munosabat bildiradi.
Muallif istiqlol davri o‘zbek romanining taraqqiyoti milliy tarix va zamonaviy voqelikni yangicha badiiy tafakkur asosida talqin etish, inson ruhiyatining murakkab qatlamlarini ochish hamda estetik izlanishlarni chuqurlashtirish bilan uzviy bog‘liq ekanini ta’kidlaydi. Adabiy obzorda yozuvchilarning individual uslubi, badiiy mahorati va ijodiy izlanishlari qiyosiy baholanib, zamonaviy o‘zbek romanchiligining rivojlanish yo‘nalishlari yuzasidan muhim ilmiy umumlashmalar beriladi.
Adabiy obzorning ilmiy ahamiyati shundaki, unda alohida bir roman emas, balki mustaqillik davrida yaratilgan ko‘plab romanlar yagona adabiy jarayon doirasida qiyosiy va umumlashtiruvchi usulda tahlil qilinadi. Muallif turli adiblarning romanlarini o‘zaro taqqoslab, zamonaviy o‘zbek romanchiligining poetik xususiyatlari, estetik mezonlari va taraqqiyot istiqbollari yuzasidan asosli ilmiy xulosalar chiqaradi. Keng qamrovli qiyosiy tahlil va umumlashtirish ushbu adabiy obzorning muhim janriy belgilarini yaqqol namoyon etadi.
Mazkur adabiy obzor mustaqillik davri o‘zbek romanchiligida yuz bergan badiiy yangilanishlar va estetik izlanishlarni yorituvchi muhim adabiy-tanqidiy manbalardan biridir. Unda zamonaviy romanlarning g‘oyaviy-badiiy xususiyatlari, yozuvchilarning ijodiy mahorati hamda roman janrining rivojlanish tamoyillari yuzasidan umumlashgan ilmiy xulosalar berilgan. Shu sababli ushbu adabiy obzor “O‘zbek adabiyotida adabiy obzor janri” mavzusini tadqiq etishda romanchilikka bag‘ishlangan muhim adabiy obzor namunalaridan biri sifatida nazariy va amaliy ahamiyat kasb etadi.
Adabiy obzorda Pirimqul Qodirovning “Humoyun va Akbar”, Odil Yoqubovning “Adolat manzili”, Omon Muxtorning “Ffu”, “Tepalikdagi xaroba”, “Aflotun”, “Shurxo‘r Xolmirsayevning “Dinozavr”, Asad Dilmurodning “Fano dashtidagi qush”, Xurshid Do‘stmuhammadning “Bozor”, Ulug‘bek Hamdamning “Muvozanat” hamda boshqa zamonaviy romanlari qiyosiy tahlil qilinadi. Muallif ushbu romanlarda tarixiy xotira, inson taqdiri, milliy o‘zlikni anglash, ma’naviy qadriyatlar, ruhiy iztiroblar va zamonaviy hayot muammolarining badiiy talqiniga alohida e’tibor qaratadi.
Adabiy obzorda romanlarning syujet-kompozitsiyasi, xarakter yaratish mahorati, psixologik tahlil, badiiy detal, ramziy obrazlar, falsafiy mushohada, til va uslub xususiyatlari asosiy tahlil mezonlari sifatida qo‘llaniladi. Muallif tarixiy va zamonaviy mavzularni chuqur badiiy mushohada bilan yoritgan, inson qalbining murakkab kechinmalarini ishonarli aks ettirgan hamda roman janrining badiiy imkoniyatlarini kengaytirgan asarlarni yuksak baholaydi. Shu bilan birga, ayrim romanlarda uchraydigan kompozitsion nomutanosiblik, ortiqcha tafsilotlar, xarakterlarning yetarlicha rivojlantirilmaganligi va badiiy umumlashtirishdagi sustlik kabi kamchiliklarga ham tanqidiy munosabat bildiradi.
Muallif istiqlol davri o‘zbek romanining taraqqiyoti milliy tarix va zamonaviy voqelikni yangicha badiiy tafakkur asosida talqin etish, inson ruhiyatining murakkab qatlamlarini ochish hamda estetik izlanishlarni chuqurlashtirish bilan uzviy bog‘liq ekanini ta’kidlaydi. Adabiy obzorda yozuvchilarning individual uslubi, badiiy mahorati va ijodiy izlanishlari qiyosiy baholanib, zamonaviy o‘zbek romanchiligining rivojlanish yo‘nalishlari yuzasidan muhim ilmiy umumlashmalar beriladi.
Adabiy obzorning ilmiy ahamiyati shundaki, unda alohida bir roman emas, balki mustaqillik davrida yaratilgan ko‘plab romanlar yagona adabiy jarayon doirasida qiyosiy va umumlashtiruvchi usulda tahlil qilinadi. Muallif turli adiblarning romanlarini o‘zaro taqqoslab, zamonaviy o‘zbek romanchiligining poetik xususiyatlari, estetik mezonlari va taraqqiyot istiqbollari yuzasidan asosli ilmiy xulosalar chiqaradi. Keng qamrovli qiyosiy tahlil va umumlashtirish ushbu adabiy obzorning muhim janriy belgilarini yaqqol namoyon etadi.
Mazkur adabiy obzor mustaqillik davri o‘zbek romanchiligida yuz bergan badiiy yangilanishlar va estetik izlanishlarni yorituvchi muhim adabiy-tanqidiy manbalardan biridir. Unda zamonaviy romanlarning g‘oyaviy-badiiy xususiyatlari, yozuvchilarning ijodiy mahorati hamda roman janrining rivojlanish tamoyillari yuzasidan umumlashgan ilmiy xulosalar berilgan. Shu sababli ushbu adabiy obzor “O‘zbek adabiyotida adabiy obzor janri” mavzusini tadqiq etishda romanchilikka bag‘ishlangan muhim adabiy obzor namunalaridan biri sifatida nazariy va amaliy ahamiyat kasb etadi.