Hikoya
Tanlangan
Tanqiddan ham tubanmi
Annotatsiya
Shahobiddin Odilovning “Tanqiddan ham tubanmi?” nomli adabiy obzori 1970–1980-yillar o‘zbek hikoyachiligida yuz bergan badiiy izlanishlar, hikoya janrining taraqqiyot yo‘nalishlari hamda zamonaviy adabiy tanqidning estetik mezonlariga bag‘ishlangan. Adabiy obzorda hikoyachilik taraqqiyoti adabiy tanqid bilan uzviy bog‘liq holda yoritilib, badiiy asarni baholash mezonlari, tanqidchining mas’uliyati va hikoya janrining rivojlanishiga ta’sir ko‘rsatuvchi omillar ilmiy-estetik nuqtayi nazardan tahlil qilinadi.
Adabiy obzorda Shukur Xolmirzayev, Omon Muxtor, Erkin A’zam, Xurshid Do‘stmuhammad, Xayriddin Sultonov, Murod Muhammad Do‘st, Normat Aminov va boshqa yozuvchilarning hikoyalari qiyosiy tahlil qilinadi. Muallif ushbu hikoyalarda xarakter yaratish, psixologik tasvir, badiiy detal, konflikt, hayot haqiqatini aks ettirish, obrazlarning tabiiyligi va muallif uslubining o‘ziga xos jihatlarini tahlil qilib, 1970–1980-yillar o‘zbek hikoyachiligining umumiy rivojlanish tendensiyalarini yoritadi.
Adabiy obzorda badiiy asarlarni baholashda adabiy tanqidning o‘rni alohida yoritilib, ayrim tanqidiy qarashlarning biryoqlamaligi va yuzakiligi tanqid qilinadi. Muallif hikoyalarni estetik mezonlar asosida baholash zarurligini ta’kidlab, badiiy asarning g‘oyaviy mazmuni bilan bir qatorda uning poetik xususiyatlari, kompozitsiyasi, til va uslubi, xarakter yaratish mahorati ham chuqur tahlil qilinishi lozimligini asoslaydi. Shu orqali hikoyachilik taraqqiyotining muhim muammolari yuzasidan ilmiy umumlashmalar beradi.
Muallif zamonaviy hikoyachilikning rivoji adabiy tanqidning ilmiyligi, xolisligi va estetik mezonlarga tayanishi bilan chambarchas bog‘liq ekanini ta’kidlaydi. Adabiy obzorda hikoyachilikdagi badiiy yangilanishlar, yozuvchilarning individual uslubi, obraz yaratishdagi izlanishlari hamda janrning istiqboli qiyosiy tahlil qilinib, zamonaviy o‘zbek hikoyachiligi yuzasidan muhim ilmiy xulosalar chiqariladi.
Adabiy obzorning ilmiy ahamiyati shundaki, unda alohida bir hikoya emas, balki 1970–1980-yillar o‘zbek hikoyachiligining ko‘plab namunalari adabiy tanqid mezonlari asosida qiyosiy va umumlashtiruvchi usulda tahlil qilinadi. Muallif hikoyachilik taraqqiyotining asosiy yo‘nalishlari, badiiy yutuqlari va ayrim kamchiliklari haqida ilmiy umumlashmalar beradi. Muammoviy yondashuv, qiyosiy tahlil va adabiy jarayonni yaxlit baholash ushbu adabiy obzorning o‘ziga xos janriy xususiyatini belgilaydi.
Mazkur adabiy obzor 1970–1980-yillar o‘zbek hikoyachiligining rivojlanish jarayoni va uni baholash mezonlarini yorituvchi muhim adabiy-tanqidiy manbalardan biridir. Unda hikoya janrining badiiy taraqqiyoti, yozuvchilarning ijodiy izlanishlari hamda adabiy tanqidning vazifalari yuzasidan umumlashgan ilmiy xulosalar berilgan. Shu sababli ushbu adabiy obzor adabiy tanqid va hikoyachilik obzori xususiyatlarini uyg‘unlashtirgan muammoviy adabiy obzor namunasi sifatida “O‘zbek adabiyotida adabiy obzor janri” mavzusini tadqiq etishda muhim nazariy va amaliy ahamiyat kasb etadi.
Adabiy obzorda Shukur Xolmirzayev, Omon Muxtor, Erkin A’zam, Xurshid Do‘stmuhammad, Xayriddin Sultonov, Murod Muhammad Do‘st, Normat Aminov va boshqa yozuvchilarning hikoyalari qiyosiy tahlil qilinadi. Muallif ushbu hikoyalarda xarakter yaratish, psixologik tasvir, badiiy detal, konflikt, hayot haqiqatini aks ettirish, obrazlarning tabiiyligi va muallif uslubining o‘ziga xos jihatlarini tahlil qilib, 1970–1980-yillar o‘zbek hikoyachiligining umumiy rivojlanish tendensiyalarini yoritadi.
Adabiy obzorda badiiy asarlarni baholashda adabiy tanqidning o‘rni alohida yoritilib, ayrim tanqidiy qarashlarning biryoqlamaligi va yuzakiligi tanqid qilinadi. Muallif hikoyalarni estetik mezonlar asosida baholash zarurligini ta’kidlab, badiiy asarning g‘oyaviy mazmuni bilan bir qatorda uning poetik xususiyatlari, kompozitsiyasi, til va uslubi, xarakter yaratish mahorati ham chuqur tahlil qilinishi lozimligini asoslaydi. Shu orqali hikoyachilik taraqqiyotining muhim muammolari yuzasidan ilmiy umumlashmalar beradi.
Muallif zamonaviy hikoyachilikning rivoji adabiy tanqidning ilmiyligi, xolisligi va estetik mezonlarga tayanishi bilan chambarchas bog‘liq ekanini ta’kidlaydi. Adabiy obzorda hikoyachilikdagi badiiy yangilanishlar, yozuvchilarning individual uslubi, obraz yaratishdagi izlanishlari hamda janrning istiqboli qiyosiy tahlil qilinib, zamonaviy o‘zbek hikoyachiligi yuzasidan muhim ilmiy xulosalar chiqariladi.
Adabiy obzorning ilmiy ahamiyati shundaki, unda alohida bir hikoya emas, balki 1970–1980-yillar o‘zbek hikoyachiligining ko‘plab namunalari adabiy tanqid mezonlari asosida qiyosiy va umumlashtiruvchi usulda tahlil qilinadi. Muallif hikoyachilik taraqqiyotining asosiy yo‘nalishlari, badiiy yutuqlari va ayrim kamchiliklari haqida ilmiy umumlashmalar beradi. Muammoviy yondashuv, qiyosiy tahlil va adabiy jarayonni yaxlit baholash ushbu adabiy obzorning o‘ziga xos janriy xususiyatini belgilaydi.
Mazkur adabiy obzor 1970–1980-yillar o‘zbek hikoyachiligining rivojlanish jarayoni va uni baholash mezonlarini yorituvchi muhim adabiy-tanqidiy manbalardan biridir. Unda hikoya janrining badiiy taraqqiyoti, yozuvchilarning ijodiy izlanishlari hamda adabiy tanqidning vazifalari yuzasidan umumlashgan ilmiy xulosalar berilgan. Shu sababli ushbu adabiy obzor adabiy tanqid va hikoyachilik obzori xususiyatlarini uyg‘unlashtirgan muammoviy adabiy obzor namunasi sifatida “O‘zbek adabiyotida adabiy obzor janri” mavzusini tadqiq etishda muhim nazariy va amaliy ahamiyat kasb etadi.