“Tracing Colonialism in 19th Century British Novels” (XIX asr Britaniya romanlarida mustamlakachilikni kuzatish / XIX asr ingliz romanlarida mustamlakachilik mavzusiga bag‘ishlangan adabiy obzor).

Farhana Haque tomonidan yozilgan mazkur maqolada adabiy obzorda (literary review) XIX asr Britaniya adabiyotida mustamlakachilik mafkurasining badiiy ifodasi qiyosiy tahlil qilinadi. Muallif uch davrga mansub ingliz tilidagi romanlarni tahlil qilish orqali Britaniya imperiyasi, milliy o‘zlik (Englishness), qullik, irqiy ustunlik va postkolonial qarshilik g‘oyalarining badiiy adabiyotdagi aksini umumlashtiradi. Tadqiqotning asosiy maqsadi ingliz romanlarida mustamlakachilik mafkurasining shakllanishi va uning keyingi davr adabiyotida qayta talqin qilinishini ko‘rsatishdan iborat.

Adabiy obzorda (literary review) Jane Austenning Mansfield Park (Mansfild Parki), Charlotte Brontëning Jane Eyre (Jeyn Eyr) hamda Jean Rhysning Wide Sargasso Sea (Keng Sargasso dengizi) romanlari izchil va qiyosiy tahlil qilinadi. Muallif ushbu asarlarda Britaniya imperiyasi, Karib dengizi mustamlakalari, qullik tizimi, kreollik, madaniy identifikatsiya, inglizlik konsepsiyasi va postkolonial qarashlarning badiiy talqinini yoritadi. Ayniqsa, Jane Eyre va Wide Sargasso Sea romanlari o‘zaro bog‘liq holda tahlil qilinib, mustamlakachi va mustamlaka qilingan jamiyat vakillarining qarama-qarshi nuqtayi nazarlari ochib beriladi.

Maqolada Edward Said, Homi K. Bhabha va Gayatri Chakravorty Spivakning postkolonial nazariyalari metodologik asos sifatida qo‘llanadi. Muallif romanlarda qullik, mulkchilik, irqiy tafovut, madaniy ustunlik, “inglizlik” tushunchasi, kreol identiteti va mustamlakachilik siyosatining badiiy ifodalanishini tahlil qilib, qahramonlar obrazlari orqali mustamlakachilik mafkurasining adabiyotdagi aksini baholaydi.

Tadqiqot yakunida adabiy obzorda (literary review) XIX asr ingliz romanlarida mustamlakachilik mafkurasi nafaqat tarixiy hodisa, balki badiiy tafakkurni shakllantirgan muhim omil sifatida talqin qilinadi. Muallif Mansfield Park, Jane Eyre va Wide Sargasso Sea romanlarini qiyosiy tahlil qilish orqali romantizm, viktorian davri va postkolonial adabiyot o‘rtasidagi uzviy bog‘liqlikni ko‘rsatadi hamda mustamlakachilik g‘oyalarining adabiy evolyutsiyasini umumlashtiradi. Shu jihatdan mazkur maqola XIX asr ingliz romanlarida mustamlakachilik mavzusiga bag‘ishlangan tematik adabiy obzor (literary review) sifatida bir mavzu doirasida bir nechta badiiy asarni qiyosiy umumlashtiruvchi va ularning g‘oyaviy-badiiy xususiyatlarini yorituvchi muhim ilmiy tadqiqot hisoblanadi.