Osiyo adabiyoti
Tanlangan
“Vetnamda roman nazariyasining rivojlanishi haqida umumiy obzor” (An Overview about the Development of Theory of the Novel in Vietnam).
Annotatsiya
Nguyễn Thị Kim Tiến va Nguyễn Thị Hải Hằngning mazkur maqolasida Vetnam adabiyotshunosligida roman nazariyasining shakllanishi va rivojlanish bosqichlari adabiy obzor (literary review) shaklida keng qamrovli yoritiladi. Mualliflar XX asr boshidan XXI asr boshlarigacha bo‘lgan davrni qamrab olib, roman nazariyasining tarixiy taraqqiyotini davrlashtirish asosida tahlil qiladilar. Tadqiqotda roman janrining nazariy xususiyatlari, badiiy imkoniyatlari hamda Vetnam adabiy tafakkuridagi o‘rni yoritilib, mazkur janrning ijodiy va nazariy rivojlanish tendensiyalari umumlashtiriladi.
Maqolada Vetnam roman nazariyasining XX asr boshlaridan 1945 yilgacha bo‘lgan ilk shakllanish bosqichi, 1945–1985 yillardagi taraqqiyot davri, 1986 yildan XX asr oxirigacha bo‘lgan yangilanish jarayoni hamda XXI asr boshlaridagi zamonaviy rivojlanish yo‘nalishlari izchil tahlil qilinadi. Har bir bosqichning o‘ziga xos adabiy-estetik xususiyatlari, roman janri haqidagi nazariy qarashlar va ularning Vetnam adabiyotidagi amaliy ifodasi qiyosiy asosda yoritiladi.
Tadqiqotda Phạm Quỳnh, Thạch Lam, Vũ Bằng, Nguyễn Đình Thi, Phan Cự Đệ, Nguyễn Văn Trung kabi Vetnam adabiyotshunoslari va yozuvchilarining roman haqidagi nazariy qarashlari tahlil qilinadi. Shuningdek, M. Baxtin, Milan Kundera va boshqa jahon adabiyotshunoslarining roman nazariyasiga oid konsepsiyalarining Vetnam adabiy tafakkuriga ta'siri ochib beriladi. Mualliflar roman janrining syujet, kompozitsiya, obrazlar tizimi, qahramon xarakteri, badiiy til, rivoyat usuli va o‘quvchi qabuliga oid nazariy masalalarni tarixiy taraqqiyot bilan bog‘liq holda sharhlaydilar.
Maqolada, shuningdek, XX asr oxiri va XXI asr boshlarida postmodern adabiyot, intertekstuallik, o‘yin poetikasi, yangi rivoyat usullari hamda o‘quvchi resepsiyasi bilan bog‘liq nazariy qarashlarning Vetnam romaniga ta'siri tahlil qilinadi. Roman janrining zamonaviy talqinlari, badiiy tafakkurdagi o‘zgarishlar hamda milliy adabiyotning jahon adabiyoti bilan aloqalari umumlashtirilib, zamonaviy roman nazariyasining rivojlanish istiqbollari baholanadi.
Mualliflar turli davrlarda yaratilgan nazariy manbalar, ilmiy tadqiqotlar va adabiy qarashlarni qiyosiy tahlil qilish orqali Vetnam roman nazariyasining evolyutsiyasini yaxlit tizim sifatida yoritadilar. Shu jihatdan maqola adabiy obzor (literary review) janrida yaratilgan ilmiy tadqiqot bo‘lib, Vetnam adabiyotshunosligida roman nazariyasining shakllanishi, rivojlanish bosqichlari va zamonaviy tendensiyalarini umumlashtiruvchi muhim ilmiy manba hisoblanadi. Mazkur tadqiqot Sharq adabiyotidagi adabiy obzorlarni qiyosiy o‘rganish hamda roman nazariyasining taraqqiyotini tahlil etishda nazariy va metodologik ahamiyatga ega.
Maqolada Vetnam roman nazariyasining XX asr boshlaridan 1945 yilgacha bo‘lgan ilk shakllanish bosqichi, 1945–1985 yillardagi taraqqiyot davri, 1986 yildan XX asr oxirigacha bo‘lgan yangilanish jarayoni hamda XXI asr boshlaridagi zamonaviy rivojlanish yo‘nalishlari izchil tahlil qilinadi. Har bir bosqichning o‘ziga xos adabiy-estetik xususiyatlari, roman janri haqidagi nazariy qarashlar va ularning Vetnam adabiyotidagi amaliy ifodasi qiyosiy asosda yoritiladi.
Tadqiqotda Phạm Quỳnh, Thạch Lam, Vũ Bằng, Nguyễn Đình Thi, Phan Cự Đệ, Nguyễn Văn Trung kabi Vetnam adabiyotshunoslari va yozuvchilarining roman haqidagi nazariy qarashlari tahlil qilinadi. Shuningdek, M. Baxtin, Milan Kundera va boshqa jahon adabiyotshunoslarining roman nazariyasiga oid konsepsiyalarining Vetnam adabiy tafakkuriga ta'siri ochib beriladi. Mualliflar roman janrining syujet, kompozitsiya, obrazlar tizimi, qahramon xarakteri, badiiy til, rivoyat usuli va o‘quvchi qabuliga oid nazariy masalalarni tarixiy taraqqiyot bilan bog‘liq holda sharhlaydilar.
Maqolada, shuningdek, XX asr oxiri va XXI asr boshlarida postmodern adabiyot, intertekstuallik, o‘yin poetikasi, yangi rivoyat usullari hamda o‘quvchi resepsiyasi bilan bog‘liq nazariy qarashlarning Vetnam romaniga ta'siri tahlil qilinadi. Roman janrining zamonaviy talqinlari, badiiy tafakkurdagi o‘zgarishlar hamda milliy adabiyotning jahon adabiyoti bilan aloqalari umumlashtirilib, zamonaviy roman nazariyasining rivojlanish istiqbollari baholanadi.
Mualliflar turli davrlarda yaratilgan nazariy manbalar, ilmiy tadqiqotlar va adabiy qarashlarni qiyosiy tahlil qilish orqali Vetnam roman nazariyasining evolyutsiyasini yaxlit tizim sifatida yoritadilar. Shu jihatdan maqola adabiy obzor (literary review) janrida yaratilgan ilmiy tadqiqot bo‘lib, Vetnam adabiyotshunosligida roman nazariyasining shakllanishi, rivojlanish bosqichlari va zamonaviy tendensiyalarini umumlashtiruvchi muhim ilmiy manba hisoblanadi. Mazkur tadqiqot Sharq adabiyotidagi adabiy obzorlarni qiyosiy o‘rganish hamda roman nazariyasining taraqqiyotini tahlil etishda nazariy va metodologik ahamiyatga ega.