“XX asr Markaziy Yevropa romani haqida umumiy obzor” (An Overview on the 20th-Century Central-European Novel).

Ruminiyalik adabiyotshunos Monica Manolachining mazkur maqolasida XX asr Markaziy Yevropa romanchiligining o‘ziga xos xususiyatlari adabiy obzor (literary review) shaklida yoritiladi. Muallif Adriana Babeți muharrirligida nashr etilgan “The Dictionary of Central European Novel in the 20th Century” (“XX asr Markaziy Yevropa romani lug‘ati”) ilmiy loyihasini tahlil qilish orqali Markaziy Yevropa adabiyotining shakllanish jarayoni, transmilliy tabiati hamda mintaqa romanchiligining badiiy-estetik xususiyatlarini umumlashtiradi. Tadqiqotda lug‘atning yaratilish tarixi, tuzilishi, ilmiy-metodologik asoslari, tanlov mezonlari hamda adabiy jarayonni yoritishdagi o‘rni batafsil sharhlanadi.

Maqolada Markaziy Yevropa adabiyotining ko‘pmadaniyatli va ko‘ptilli tabiati ochib berilib, hudud adabiyotining tarixiy taraqqiyoti milliy adabiyotlar doirasidan chiqib, qiyosiy adabiyotshunoslik nuqtai nazaridan baholanadi. Muallif lug‘at tarkibiga kiritilgan 250 ta roman va 197 nafar yozuvchi ijodini umumlashtirib, ularning badiiy tafakkuridagi mushtarak va o‘ziga xos jihatlarni tahlil qiladi. Asarlar chex, xorvat, ingliz, fransuz, nemis, ivrit, italyan, venger, polyak, rumin, serb, slovak, sloven hamda idish tillarida yaratilgan bo‘lib, ularning aksariyati jahon tillariga tarjima qilingani va xalqaro adabiy jarayonning tarkibiy qismiga aylangani ta'kidlanadi.

Tadqiqotda urushlar, totalitarizm, Holokost, kommunizm, migratsiya, surgun, shaxs va milliy identitet inqirozi, tarixiy xotira, madaniyatlararo aloqalar hamda globallashuv sharoitida yuzaga kelgan adabiy jarayonlar Markaziy Yevropa romanchiligining asosiy mavzulari sifatida tahlil qilinadi. Shuningdek, romanlarning janr xususiyatlari, badiiy uslublari, mavzular tizimi hamda ularni tasniflash mezonlari yoritilib, Markaziy Yevropa romani taraqqiyotining umumiy tendensiyalari ochib beriladi. Muallif adabiy jarayonni tarixiy, madaniy va geografik omillar bilan uzviy bog‘liq holda baholab, mintaqa adabiyotining jahon adabiyotidagi o‘rnini asoslaydi.

Maqolada, shuningdek, lug‘atning ilmiy qiymati, bibliografik apparati, mualliflar tarkibi, tematik ko‘rsatkichlari hamda qiyosiy adabiyotshunoslik uchun yaratgan imkoniyatlari baholanadi. Muallif lug‘atni Markaziy Yevropa adabiyotini yaxlit tizim sifatida o‘rganishga xizmat qiluvchi muhim ilmiy loyiha sifatida e'tirof etib, uning adabiy tarix, qiyosiy adabiyotshunoslik, madaniyatshunoslik va jahon adabiyoti tadqiqotlari uchun nazariy hamda metodologik ahamiyatini asoslaydi. Shu jihatdan maqola adabiy obzor (literary review) janrida yozilgan bo‘lib, XX asr Markaziy Yevropa romanchiligining rivojlanish tendensiyalarini umumlashtirish, tizimlashtirish va baholashga qaratilgan muhim ilmiy tadqiqot hisoblanadi. Mazkur ish Yevropa adabiyotidagi adabiy obzor namunalarini o‘rganish hamda qiyosiy adabiyotshunoslik tadqiqotlarini olib borishda muhim nazariy manba sifatida e'tiborga loyiqdir.