Adabiy tanqid
Tanlangan
Adabiy tanqid mavqei
Annotatsiya
Abdulla Ulug‘ovning “Adabiy tanqid mavqei” nomli adabiy tanqid tarixiga bag‘ishlangan adabiy obzori o‘zbek adabiy tanqidining XX asrdagi taraqqiyot bosqichlari, uning nazariy asoslari hamda adabiy-estetik tafakkur rivojidagi o‘rnini yoritishga bag‘ishlangan. Adabiy obzorda o‘zbek adabiy tanqidining shakllanish va takomillashish jarayoni tarixiy izchillik asosida umumlashtirilib, tanqidchilikning badiiy adabiyot taraqqiyotidagi vazifalari ilmiy-estetik mezonlar asosida baholanadi.
Adabiy obzorda Ozod Sharafiddinov, Matyoqub Qo‘shjonov, Ibrohim G‘afurov, Abdulla Qahhor hamda boshqa taniqli munaqqidlarning ilmiy-estetik qarashlari, adabiy tanqid taraqqiyotiga qo‘shgan hissasi va tanqidchilik faoliyati qiyosiy tahlil qilinadi. Muallif ularning adabiy jarayonni baholash mezonlari, badiiy asarga yondashuv tamoyillari, estetik qarashlari va adabiy tafakkur rivojiga ta’sirini umumlashtirib tahlil qiladi.
Adabiy obzorda adabiy tanqidning jamiyat va adabiyot taraqqiyotidagi o‘rni, tanqidchining mas’uliyati, ilmiy xolislik, estetik mezonlar, badiiy asarni baholash tamoyillari hamda zamonaviy adabiy tanqid oldida turgan dolzarb vazifalar yoritiladi. Muallif o‘zbek adabiy tanqidining yutuqlarini e’tirof etish bilan birga, ayrim metodologik kamchiliklar, mafkuraviy ta’sirlar va tanqidiy fikrning sustlashuvi kabi muammolarni ham ilmiy nuqtayi nazardan baholaydi.
Muallif adabiy tanqid badiiy adabiyot taraqqiyotining ajralmas qismi ekanini, uning rivoji ilmiylik, xolislik va yuksak estetik mezonlarga tayanishi zarurligini ta’kidlaydi. Adabiy obzorda yetakchi munaqqidlarning ilmiy merosi o‘zaro qiyoslanib, ularning adabiyotshunoslik taraqqiyotiga qo‘shgan hissasi yuzasidan muhim ilmiy umumlashmalar beriladi. Shuningdek, o‘zbek adabiy tanqidining istiqboldagi rivojlanish yo‘nalishlari haqida ham nazariy xulosalar ilgari suriladi.
Adabiy obzorning ilmiy ahamiyati shundaki, unda alohida bir munaqqid emas, balki XX asr o‘zbek adabiy tanqidining yetakchi namoyandalari va ularning ilmiy faoliyati yagona adabiy-tanqidiy jarayon doirasida umumlashtirilgan holda tahlil qilinadi. Muallif turli munaqqidlarning ilmiy qarashlarini qiyoslab, o‘zbek adabiy tanqidining taraqqiyot tamoyillari, metodologik xususiyatlari va ilmiy yutuqlari yuzasidan asosli xulosalar chiqaradi.
Mazkur adabiy obzor o‘zbek adabiy tanqidining tarixiy taraqqiyoti va yetakchi munaqqidlar faoliyatini yorituvchi muhim adabiy-tanqidiy manbalardan biridir. Unda adabiy tanqidning nazariy asoslari, yetakchi tanqidchilarning ilmiy merosi va tanqidchilik taraqqiyotining asosiy yo‘nalishlari umumlashtirilgan.
Adabiy obzorda Ozod Sharafiddinov, Matyoqub Qo‘shjonov, Ibrohim G‘afurov, Abdulla Qahhor hamda boshqa taniqli munaqqidlarning ilmiy-estetik qarashlari, adabiy tanqid taraqqiyotiga qo‘shgan hissasi va tanqidchilik faoliyati qiyosiy tahlil qilinadi. Muallif ularning adabiy jarayonni baholash mezonlari, badiiy asarga yondashuv tamoyillari, estetik qarashlari va adabiy tafakkur rivojiga ta’sirini umumlashtirib tahlil qiladi.
Adabiy obzorda adabiy tanqidning jamiyat va adabiyot taraqqiyotidagi o‘rni, tanqidchining mas’uliyati, ilmiy xolislik, estetik mezonlar, badiiy asarni baholash tamoyillari hamda zamonaviy adabiy tanqid oldida turgan dolzarb vazifalar yoritiladi. Muallif o‘zbek adabiy tanqidining yutuqlarini e’tirof etish bilan birga, ayrim metodologik kamchiliklar, mafkuraviy ta’sirlar va tanqidiy fikrning sustlashuvi kabi muammolarni ham ilmiy nuqtayi nazardan baholaydi.
Muallif adabiy tanqid badiiy adabiyot taraqqiyotining ajralmas qismi ekanini, uning rivoji ilmiylik, xolislik va yuksak estetik mezonlarga tayanishi zarurligini ta’kidlaydi. Adabiy obzorda yetakchi munaqqidlarning ilmiy merosi o‘zaro qiyoslanib, ularning adabiyotshunoslik taraqqiyotiga qo‘shgan hissasi yuzasidan muhim ilmiy umumlashmalar beriladi. Shuningdek, o‘zbek adabiy tanqidining istiqboldagi rivojlanish yo‘nalishlari haqida ham nazariy xulosalar ilgari suriladi.
Adabiy obzorning ilmiy ahamiyati shundaki, unda alohida bir munaqqid emas, balki XX asr o‘zbek adabiy tanqidining yetakchi namoyandalari va ularning ilmiy faoliyati yagona adabiy-tanqidiy jarayon doirasida umumlashtirilgan holda tahlil qilinadi. Muallif turli munaqqidlarning ilmiy qarashlarini qiyoslab, o‘zbek adabiy tanqidining taraqqiyot tamoyillari, metodologik xususiyatlari va ilmiy yutuqlari yuzasidan asosli xulosalar chiqaradi.
Mazkur adabiy obzor o‘zbek adabiy tanqidining tarixiy taraqqiyoti va yetakchi munaqqidlar faoliyatini yorituvchi muhim adabiy-tanqidiy manbalardan biridir. Unda adabiy tanqidning nazariy asoslari, yetakchi tanqidchilarning ilmiy merosi va tanqidchilik taraqqiyotining asosiy yo‘nalishlari umumlashtirilgan.