Adabiy tanqid
Tanlangan
Adabiy tanqid va adabiy jarayon
Annotatsiya
Naim Karimovning “Adabiy tanqid va adabiy jarayon” maqolasi adabiy tanqidga bag‘ishlangan adabiy obzor bo‘lib, unda o‘zbek adabiy tanqidchiligining shakllanishi va taraqqiyoti, uning adabiy jarayondagi o‘rni hamda turli davrlarda faoliyat yuritgan tanqidchi va adabiyotshunoslarning ijodiy-ilmiy faoliyati yoritiladi. Adabiy obzorda muallif alohida bir tanqidchi yoki bitta ilmiy asar bilan cheklanmay, o‘zbek adabiy tanqidchiligining turli vakillari va ularning faoliyatini keng qamrovda ko‘rib chiqadi.
Adabiy obzorda turli davrlarda faoliyat olib borgan shoir, yozuvchi, tanqidchi va adabiyotshunoslarning adabiy-tanqidiy qarashlari hamda asarlariga murojaat qilinadi. Muallif H. Olimjon, Oybek, G‘afur G‘ulom, Abdulla Qahhor, Mirtemir, Pirmat Shermuhamedov, Said Ahmad, Izzat Sulton va boshqa ijodkorlarning adabiy jarayon hamda tanqidchilik bilan bog‘liq faoliyatini tilga oladi. Shu tariqa turli shaxs va manbalar adabiy tanqid degan yagona mavzu doirasida birlashtiriladi.
Adabiy obzorda tanqidchilikning rivojlanish jarayoni ham kuzatiladi. Turli davrlarga oid adabiy-tanqidiy qarashlar va faoliyatlar bir-biri bilan bog‘liq holda ko‘rib chiqilib, o‘zbek adabiy tanqidchiligining shakllanishi va takomillashuvi haqida umumiy tasavvur hosil qilinadi. Bu jihat materialning oddiy tanqidiy maqoladan ko‘ra kengroq obzorlik xarakteriga ega ekanligini ko‘rsatadi.
Maqolada adabiy-tanqidiy asarlar va qarashlarni tahlil qilish hamda baholashga ham e’tibor beriladi. Muallif tanqidchilikning adabiyot rivojidagi vazifalarini ko‘rsatish bilan birga, uning yutuq va muammolariga ham munosabat bildiradi. Turli tanqidiy qarashlarni birgalikda ko‘rib chiqish orqali o‘zbek adabiy tanqidchiligining umumiy xususiyatlari ochib beriladi.
Adabiy obzorda adabiy tanqid va adabiy jarayon o‘rtasidagi o‘zaro munosabat ham asosiy masalalardan biri sifatida yoritiladi. Tanqidchilikning adabiy jarayondagi vazifasi, badiiy asarlarni baholash va adabiy-estetik mezonlarni shakllantirishdagi ahamiyati turli misollar asosida ko‘rib chiqiladi. Shu orqali muallif adabiy tanqidning adabiyot taraqqiyotidagi o‘rnini umumlashtirishga intiladi.
Shunday qilib, Naim Karimovning “Adabiy tanqid va adabiy jarayon” maqolasini adabiy tanqidga bag‘ishlangan adabiy obzor sifatida baholash mumkin. Unda turli tanqidchi va adabiyotshunoslarning faoliyatini qamrab olish, ularning adabiy-tanqidiy qarashlari va asarlarini bir mavzu doirasida jamlash, tahlil qilish, baholash hamda umumlashtirish kabi adabiy obzorga xos asosiy belgilar mavjud. Mazkur material o‘zbek adabiyotida adabiy tanqid obzorining shakllanishi va rivojlanishini ko‘rsatadigan muhim manbalardan biri hisoblanadi.
Adabiy obzorda turli davrlarda faoliyat olib borgan shoir, yozuvchi, tanqidchi va adabiyotshunoslarning adabiy-tanqidiy qarashlari hamda asarlariga murojaat qilinadi. Muallif H. Olimjon, Oybek, G‘afur G‘ulom, Abdulla Qahhor, Mirtemir, Pirmat Shermuhamedov, Said Ahmad, Izzat Sulton va boshqa ijodkorlarning adabiy jarayon hamda tanqidchilik bilan bog‘liq faoliyatini tilga oladi. Shu tariqa turli shaxs va manbalar adabiy tanqid degan yagona mavzu doirasida birlashtiriladi.
Adabiy obzorda tanqidchilikning rivojlanish jarayoni ham kuzatiladi. Turli davrlarga oid adabiy-tanqidiy qarashlar va faoliyatlar bir-biri bilan bog‘liq holda ko‘rib chiqilib, o‘zbek adabiy tanqidchiligining shakllanishi va takomillashuvi haqida umumiy tasavvur hosil qilinadi. Bu jihat materialning oddiy tanqidiy maqoladan ko‘ra kengroq obzorlik xarakteriga ega ekanligini ko‘rsatadi.
Maqolada adabiy-tanqidiy asarlar va qarashlarni tahlil qilish hamda baholashga ham e’tibor beriladi. Muallif tanqidchilikning adabiyot rivojidagi vazifalarini ko‘rsatish bilan birga, uning yutuq va muammolariga ham munosabat bildiradi. Turli tanqidiy qarashlarni birgalikda ko‘rib chiqish orqali o‘zbek adabiy tanqidchiligining umumiy xususiyatlari ochib beriladi.
Adabiy obzorda adabiy tanqid va adabiy jarayon o‘rtasidagi o‘zaro munosabat ham asosiy masalalardan biri sifatida yoritiladi. Tanqidchilikning adabiy jarayondagi vazifasi, badiiy asarlarni baholash va adabiy-estetik mezonlarni shakllantirishdagi ahamiyati turli misollar asosida ko‘rib chiqiladi. Shu orqali muallif adabiy tanqidning adabiyot taraqqiyotidagi o‘rnini umumlashtirishga intiladi.
Shunday qilib, Naim Karimovning “Adabiy tanqid va adabiy jarayon” maqolasini adabiy tanqidga bag‘ishlangan adabiy obzor sifatida baholash mumkin. Unda turli tanqidchi va adabiyotshunoslarning faoliyatini qamrab olish, ularning adabiy-tanqidiy qarashlari va asarlarini bir mavzu doirasida jamlash, tahlil qilish, baholash hamda umumlashtirish kabi adabiy obzorga xos asosiy belgilar mavjud. Mazkur material o‘zbek adabiyotida adabiy tanqid obzorining shakllanishi va rivojlanishini ko‘rsatadigan muhim manbalardan biri hisoblanadi.