Adabiy tanqid
Tanlangan
Hayot saboqlari
Annotatsiya
Umarali Normatovning “Hayot saboqlari” nomli adabiy obzorida o‘zbek adabiyotining muayyan tarixiy bosqichlari, xususan, 1920–30-yillar va undan keyingi davrdagi adabiy jarayon realizm, badiiy haqiqat va mafkuraviy yondashuv nuqtayi nazaridan umumlashtirib tahlil qilinadi. Muallif adabiy jarayondagi muhim tendensiyalarni kuzatar ekan, realizmning asosiy mezonlari sifatida hayot haqiqatiga sadoqat, xolislik, haqqoniylik va insonparvarlik tamoyillarini ilgari suradi.
Adabiy obzorda 1930-yillar adabiyotida kuchaygan sinfiylik, vulgar sotsiologizm, mafkuraviy qoliplar va ma’muriy-buyruqbozlikning badiiy ijodga ta’siri keng yoritiladi. Abdulla Qodiriy, Cho‘lpon, Hamza, Fitrat kabi adiblarning realistik an’analari, shuningdek, Sadriddin Ayniyning “Qullar” romani va Abdulla Qahhorning “Sarob” romani misolida davr adabiyotining yutuq va ziddiyatlari tahlil qilinadi. “Qullar” romanidagi kollektivlashtirish voqealari va qahramonlarni sinfiy mezon asosida talqin qilishdagi biryoqlamaliklar ko‘rsatilsa, “Sarob” romaniga nisbatan ilgari shakllangan mafkuraviy baholar qayta ko‘rib chiqilib, Saidiy va Munisxon obrazlarining insoniy va ruhiy fojiasi asarning muhim badiiy jihati sifatida baholanadi.
Muallif turli davrlardagi asarlar va adabiy-tanqidiy qarashlarni o‘zaro qiyoslash orqali o‘zbek adabiyotida realistik tafakkurning rivojlanishi, hayot haqiqatini tasvirlash tamoyillarining o‘zgarishi hamda adabiy merosni qayta baholash jarayonini umumlashtiradi. Obzor yakunida adabiyotni tor sinfiy va mafkuraviy mezonlardan xoli holda, uning badiiy-estetik mohiyati, inson ruhiyati va umuminsoniy qadriyatlarga munosabati asosida baholash zarurligi ta’kidlanadi. Shu jihatdan “Hayot saboqlari” adabiy obzori o‘zbek adabiy jarayonining muayyan bosqichlarini umumlashtirish, uning yetakchi tendensiyalarini aniqlash va ilgari shakllangan adabiy baholarni yangicha tafakkur asosida qayta ko‘rib chiqishga qaratilganligi bilan ahamiyatlidir.
Adabiy obzorda 1930-yillar adabiyotida kuchaygan sinfiylik, vulgar sotsiologizm, mafkuraviy qoliplar va ma’muriy-buyruqbozlikning badiiy ijodga ta’siri keng yoritiladi. Abdulla Qodiriy, Cho‘lpon, Hamza, Fitrat kabi adiblarning realistik an’analari, shuningdek, Sadriddin Ayniyning “Qullar” romani va Abdulla Qahhorning “Sarob” romani misolida davr adabiyotining yutuq va ziddiyatlari tahlil qilinadi. “Qullar” romanidagi kollektivlashtirish voqealari va qahramonlarni sinfiy mezon asosida talqin qilishdagi biryoqlamaliklar ko‘rsatilsa, “Sarob” romaniga nisbatan ilgari shakllangan mafkuraviy baholar qayta ko‘rib chiqilib, Saidiy va Munisxon obrazlarining insoniy va ruhiy fojiasi asarning muhim badiiy jihati sifatida baholanadi.
Muallif turli davrlardagi asarlar va adabiy-tanqidiy qarashlarni o‘zaro qiyoslash orqali o‘zbek adabiyotida realistik tafakkurning rivojlanishi, hayot haqiqatini tasvirlash tamoyillarining o‘zgarishi hamda adabiy merosni qayta baholash jarayonini umumlashtiradi. Obzor yakunida adabiyotni tor sinfiy va mafkuraviy mezonlardan xoli holda, uning badiiy-estetik mohiyati, inson ruhiyati va umuminsoniy qadriyatlarga munosabati asosida baholash zarurligi ta’kidlanadi. Shu jihatdan “Hayot saboqlari” adabiy obzori o‘zbek adabiy jarayonining muayyan bosqichlarini umumlashtirish, uning yetakchi tendensiyalarini aniqlash va ilgari shakllangan adabiy baholarni yangicha tafakkur asosida qayta ko‘rib chiqishga qaratilganligi bilan ahamiyatlidir.