Adabiy tanqid
Tanlangan
Kitobxon va ijodkor o`rtasidagi ko`prik
Annotatsiya
Iqboloy Adizovaning “Kitobxon va ijodkor o‘rtasidagi ko‘prik” nomli adabiy obzorida 2016-yilda adabiy tanqid va adabiyotshunoslik sohasida nashr etilgan ilmiy hamda adabiy-tanqidiy kitoblar tizimli ravishda tahlil qilinadi. Muallif adabiy tanqidning badiiy jarayon taraqqiyotidagi o‘rni va vazifalarini yoritish bilan birga, yil davomida chop etilgan yigirmadan ortiq kitobni mazmuni, ilmiy saviyasi va adabiy jarayonga qo‘shgan hissasi nuqtai nazaridan baholaydi. Adabiy obzorda nashrlar adabiy xotiralar, badiiy asarlar talqini, adabiy suhbatlar, adabiyot nazariyasi hamda o‘quv qo‘llanmalari kabi yo‘nalishlarga ajratilib, ularning umumiy rivojlanish tendensiyalari ochib beriladi.
Obzorda Erkin Vohidov ijodiga bag‘ishlangan “To quyosh sochgayki nur...” kitobi, Bahodir Karimning “Ruhiyat alifbosi”, Ne'mon Rahimjonovning “Badiiyat – bosh mezon”, Nasimxon Rahmonovning “O‘zbek adabiyotini davrlashtirish masalalari”, Zokirjon Mamajonovning “Mumtoz she'riy san'atlarining nazariy tasnifi”, “XX asr o‘zbek mumtoz adabiyotshunosligi” antologiyasi, Qozoqboy va Muxayyo Yo‘ldoshevlarning “Badiiy tahlil asoslari”, Dilnavoz Yusupovaning “O‘zbek mumtoz va milliy uyg‘onish adabiyoti” hamda boshqa ilmiy nashrlar atroflicha tahlil qilinadi. Muallif mazkur asarlarning ilmiy yangiligi, metodologik yondashuvi, nazariy xulosalari va adabiyotshunoslik rivojidagi ahamiyatini qiyosiy mezonlar asosida baholaydi.
Adabiy obzorda adabiy tanqidning bugungi holati, ilmiy talqin madaniyati, badiiy asarni baholash mezonlari va kitobxon didini shakllantirish masalalari alohida e'tibor markaziga qo‘yiladi. Muallif ayrim monografiya va tadqiqotlarning ilmiy yutuqlarini e'tirof etish bilan birga, bahsli nazariy qarashlar, metodik kamchiliklar, terminologik noaniqliklar hamda ayrim nashrlardagi uslubiy nuqsonlarni tanqidiy tahlil qiladi. Shu orqali adabiyotshunoslikda yangi metodologik izlanishlar va xolis ilmiy baholash tamoyillarining ahamiyati asoslab beriladi.
Adabiy obzor yakunida muallif adabiy tanqidni kitobxon va ijodkor o‘rtasidagi eng muhim ma'naviy ko‘prik sifatida talqin qiladi. Adabiy jarayonning to‘laqonli rivojlanishi uchun tanqidning faol, xolis va ilmiy mezonlarga tayangan holda olib borilishi zarurligi ta'kidlanadi. Shuningdek, zamonaviy o‘zbek adabiyotida yaratilayotgan badiiy va ilmiy asarlarni chuqur tahlil qilish, kitobxonning estetik didini yuksaltirish hamda adabiy tanqid nufuzini oshirish dolzarb vazifa ekani xulosa qilinadi. Mazkur adabiy obzor 2016-yil adabiy-tanqidiy va adabiyotshunoslik nashrlarining umumiy manzarasini yaratishi, ularni tizimli ravishda sarhisob qilishi va qiyosiy baholashi bilan janrning muhim namunalaridan biri hisoblanadi.
Obzorda Erkin Vohidov ijodiga bag‘ishlangan “To quyosh sochgayki nur...” kitobi, Bahodir Karimning “Ruhiyat alifbosi”, Ne'mon Rahimjonovning “Badiiyat – bosh mezon”, Nasimxon Rahmonovning “O‘zbek adabiyotini davrlashtirish masalalari”, Zokirjon Mamajonovning “Mumtoz she'riy san'atlarining nazariy tasnifi”, “XX asr o‘zbek mumtoz adabiyotshunosligi” antologiyasi, Qozoqboy va Muxayyo Yo‘ldoshevlarning “Badiiy tahlil asoslari”, Dilnavoz Yusupovaning “O‘zbek mumtoz va milliy uyg‘onish adabiyoti” hamda boshqa ilmiy nashrlar atroflicha tahlil qilinadi. Muallif mazkur asarlarning ilmiy yangiligi, metodologik yondashuvi, nazariy xulosalari va adabiyotshunoslik rivojidagi ahamiyatini qiyosiy mezonlar asosida baholaydi.
Adabiy obzorda adabiy tanqidning bugungi holati, ilmiy talqin madaniyati, badiiy asarni baholash mezonlari va kitobxon didini shakllantirish masalalari alohida e'tibor markaziga qo‘yiladi. Muallif ayrim monografiya va tadqiqotlarning ilmiy yutuqlarini e'tirof etish bilan birga, bahsli nazariy qarashlar, metodik kamchiliklar, terminologik noaniqliklar hamda ayrim nashrlardagi uslubiy nuqsonlarni tanqidiy tahlil qiladi. Shu orqali adabiyotshunoslikda yangi metodologik izlanishlar va xolis ilmiy baholash tamoyillarining ahamiyati asoslab beriladi.
Adabiy obzor yakunida muallif adabiy tanqidni kitobxon va ijodkor o‘rtasidagi eng muhim ma'naviy ko‘prik sifatida talqin qiladi. Adabiy jarayonning to‘laqonli rivojlanishi uchun tanqidning faol, xolis va ilmiy mezonlarga tayangan holda olib borilishi zarurligi ta'kidlanadi. Shuningdek, zamonaviy o‘zbek adabiyotida yaratilayotgan badiiy va ilmiy asarlarni chuqur tahlil qilish, kitobxonning estetik didini yuksaltirish hamda adabiy tanqid nufuzini oshirish dolzarb vazifa ekani xulosa qilinadi. Mazkur adabiy obzor 2016-yil adabiy-tanqidiy va adabiyotshunoslik nashrlarining umumiy manzarasini yaratishi, ularni tizimli ravishda sarhisob qilishi va qiyosiy baholashi bilan janrning muhim namunalaridan biri hisoblanadi.