Adabiy tanqid
Tanlangan
Qayta qurish va adabiy tanqid
Annotatsiya
Naim Karimovning "Qayta qurish va adabiy tanqid" nomli adabiy obzorida qayta qurish davri o‘zbek adabiy tanqidining holati, taraqqiyot yo‘nalishlari va dolzarb muammolari keng qamrovda tahlil qilinadi. Muallif adabiy tanqidning jamiyat va adabiyot taraqqiyotidagi o‘rnini yoritib, qayta qurish siyosati ta’sirida tanqidchilikda yuzaga kelgan yangicha qarashlar, erkin fikrlash tamoyillari va ilmiy-estetik mezonlarning shakllanish jarayonini umumlashtiradi. Obzorda adabiy tanqidning xolislik, prinsipiallik va badiiy haqiqatni himoya qilish kabi muhim vazifalari asoslanib, tanqidchilikning adabiy jarayon rivojidagi o‘rni ilmiy nuqtai nazardan baholanadi.
Maqolada Ozod Sharafiddinov, Umarali Normatov, Norboy Xudoyberganov, Saloҳiddin Mamajonov, Ibrohim G‘afurov, Pirmat Shermuhamedov, Botir Akramov, Sanjar Sodiq, Rahimjon Otaev, Ahmad Otaboyev va boshqa munaqqidlarning adabiy-tanqidiy maqolalari qiyosiy tahlil qilinadi. Muallif ularning zamonaviy adabiy jarayon, nasr, she’riyat, dramaturgiya va adabiyotshunoslikka oid qarashlarini tahlil qilib, tanqidiy tafakkurdagi yangilanishlar, ilmiy izlanishlar va metodologik yondashuvlarni yoritadi. Shu bilan birga, ayrim maqolalarda uchraydigan subyektivlik, maqtovbozlik, siyosiy qoliplarga berilish hamda ilmiy prinsipiallikning sustligi kabi kamchiliklar ham tanqidiy ruhda ko‘rsatib beriladi.
Obzorda adabiy tanqidning faqat taqriz yozish bilan cheklanmasligi, balki zamonaviy adabiy jarayonni chuqur tahlil qilish, badiiy asarlarning estetik mohiyatini ochish va adabiyot taraqqiyotiga faol ta’sir ko‘rsatishi zarurligi alohida ta’kidlanadi. Muallif qayta qurish davrida matbuot sahifalarida bosilgan tanqidiy maqolalar, bahs-munozaralar va ilmiy chiqishlarni umumlashtirib, ularning o‘zbek tanqidchiligi rivojiga qo‘shgan hissasini baholaydi. Shuningdek, adabiy tanqidni siyosiy qoliplardan xoli holda rivojlantirish, milliy adabiyot manfaatlarini himoya qilish va xolis ilmiy baholash mezonlarini mustahkamlash yuzasidan muhim ilmiy-estetik xulosalar chiqaradi.
Mazkur maqola qayta qurish davri o‘zbek adabiy tanqidining umumiy manzarasini yorituvchi adabiy obzor sifatida muhim ilmiy ahamiyat kasb etadi. Unda bir davr mobaynida yaratilgan adabiy-tanqidiy maqolalar tizimli ravishda umumlashtirilib, qiyosiy tahlil va ilmiy-estetik baholash asosida tanqidchilik taraqqiyotining asosiy tendensiyalari ochib beriladi. Shu jihatdan maqola adabiy tanqid obzorining yorqin namunalaridan biri bo‘lib, o‘zbek adabiy tanqidchiligi tarixini hamda adabiy obzor janrining taraqqiyot bosqichlarini o‘rganishda muhim manba hisoblanadi.
Maqolada Ozod Sharafiddinov, Umarali Normatov, Norboy Xudoyberganov, Saloҳiddin Mamajonov, Ibrohim G‘afurov, Pirmat Shermuhamedov, Botir Akramov, Sanjar Sodiq, Rahimjon Otaev, Ahmad Otaboyev va boshqa munaqqidlarning adabiy-tanqidiy maqolalari qiyosiy tahlil qilinadi. Muallif ularning zamonaviy adabiy jarayon, nasr, she’riyat, dramaturgiya va adabiyotshunoslikka oid qarashlarini tahlil qilib, tanqidiy tafakkurdagi yangilanishlar, ilmiy izlanishlar va metodologik yondashuvlarni yoritadi. Shu bilan birga, ayrim maqolalarda uchraydigan subyektivlik, maqtovbozlik, siyosiy qoliplarga berilish hamda ilmiy prinsipiallikning sustligi kabi kamchiliklar ham tanqidiy ruhda ko‘rsatib beriladi.
Obzorda adabiy tanqidning faqat taqriz yozish bilan cheklanmasligi, balki zamonaviy adabiy jarayonni chuqur tahlil qilish, badiiy asarlarning estetik mohiyatini ochish va adabiyot taraqqiyotiga faol ta’sir ko‘rsatishi zarurligi alohida ta’kidlanadi. Muallif qayta qurish davrida matbuot sahifalarida bosilgan tanqidiy maqolalar, bahs-munozaralar va ilmiy chiqishlarni umumlashtirib, ularning o‘zbek tanqidchiligi rivojiga qo‘shgan hissasini baholaydi. Shuningdek, adabiy tanqidni siyosiy qoliplardan xoli holda rivojlantirish, milliy adabiyot manfaatlarini himoya qilish va xolis ilmiy baholash mezonlarini mustahkamlash yuzasidan muhim ilmiy-estetik xulosalar chiqaradi.
Mazkur maqola qayta qurish davri o‘zbek adabiy tanqidining umumiy manzarasini yorituvchi adabiy obzor sifatida muhim ilmiy ahamiyat kasb etadi. Unda bir davr mobaynida yaratilgan adabiy-tanqidiy maqolalar tizimli ravishda umumlashtirilib, qiyosiy tahlil va ilmiy-estetik baholash asosida tanqidchilik taraqqiyotining asosiy tendensiyalari ochib beriladi. Shu jihatdan maqola adabiy tanqid obzorining yorqin namunalaridan biri bo‘lib, o‘zbek adabiy tanqidchiligi tarixini hamda adabiy obzor janrining taraqqiyot bosqichlarini o‘rganishda muhim manba hisoblanadi.