She'riyat
Tanlangan
Ifoda va fikr yangiligi
Annotatsiya
Botir Norboevning “Ifoda va fikr yangiligi” nomli maqolasi o‘zbek zamonaviy she’riyatida badiiy tafakkurning yangilanish jarayonlarini tahlil qiluvchi adabiy-tanqidiy obzor hisoblanadi. Muallif 1980-yillar boshidagi yosh shoirlar ijodida kuzatilayotgan poetik izlanishlar, obraz yaratish usullari, fikrni badiiy ifodalash vositalarining takomillashuvi hamda zamonaviy she’riyatning g‘oyaviy-badiiy xususiyatlarini keng qamrovda tahlil qiladi.
Maqolada Mirpo‘lat Mirzo, Omon Matjon, Abdulla Oripov, Usmon Azim, Qadam Saidmurodov, Muhammad Solih, Shavkat Rahmon kabi yosh va iste’dodli ijodkorlarning she’rlari asosida yangi poetik tafakkur namunalari ochib beriladi. Tanqidchi har bir shoirning individual uslubi, metaforik tafakkuri, ramziy obrazlardan foydalanish mahorati hamda ilmiy-texnik taraqqiyot, tarix, inson ruhiyati va zamonaviy hayot voqeliklarini she’riy talqin etishdagi yondashuvlarini qiyosiy tahlil qiladi. Misollar orqali badiiy ifodaning yangilanishi faqat tashqi shaklda emas, balki fikrning chuqurlashuvi va falsafiy mazmunning kengayishi bilan bog‘liq ekanini asoslaydi.
Muallif she’riyat taraqqiyotida yangilik mezoni sifatida obraz va timsollarning o‘ziga xosligi, poetik tafakkurning teranligi, badiiy umumlashtirish darajasi hamda o‘quvchini mushohadaga chorlay oladigan estetik quvvatni ko‘rsatadi. Ayrim she’rlarda uchraydigan sun’iylik, mazmun va shakl uyg‘unligining yetarli emasligi, tashqi tasvirning ichki g‘oyaga to‘liq xizmat qilmasligi kabi kamchiliklar ham xolis tanqid qilinadi. Shu bilan birga, muallif yosh shoirlarning izlanishlarini ijobiy baholab, ularning o‘zbek she’riyati rivojidagi istiqbolli o‘rnini belgilaydi.
Maqolaning muhim jihatlaridan biri shundaki, unda alohida bir shoir emas, balki davr she’riyatining umumiy poetik manzarasi yoritiladi. Tanqidchi turli mualliflarning asarlarini o‘zaro taqqoslash orqali zamonaviy she’riyatning asosiy rivojlanish tendensiyalarini, badiiy tafakkurdagi umumiy o‘zgarishlarni va estetik izlanishlarni aniqlaydi. Shu jihatdan maqola panoramali adabiy obzor xususiyatiga ega bo‘lib, bir davr she’riy jarayonining yaxlit ilmiy-tanqidiy tavsifini beradi.
Mazkur maqola 1980-yillar o‘zbek she’riy tanqidining muhim namunalaridan biri bo‘lib, unda adabiy jarayonni kuzatish, yangi ijodiy tamoyillarni aniqlash, shoirlar ijodini qiyosiy tahlil qilish va she’riyat taraqqiyotining istiqbolli yo‘nalishlarini belgilash kabi adabiy obzor janriga xos belgilar yaqqol namoyon bo‘ladi. Shu bois, maqola “O‘zbek adabiyotida adabiy obzor janri” mavzusidagi tadqiqot uchun muhim manbalardan biri sifatida ilmiy ahamiyat kasb etadi.
Maqolada Mirpo‘lat Mirzo, Omon Matjon, Abdulla Oripov, Usmon Azim, Qadam Saidmurodov, Muhammad Solih, Shavkat Rahmon kabi yosh va iste’dodli ijodkorlarning she’rlari asosida yangi poetik tafakkur namunalari ochib beriladi. Tanqidchi har bir shoirning individual uslubi, metaforik tafakkuri, ramziy obrazlardan foydalanish mahorati hamda ilmiy-texnik taraqqiyot, tarix, inson ruhiyati va zamonaviy hayot voqeliklarini she’riy talqin etishdagi yondashuvlarini qiyosiy tahlil qiladi. Misollar orqali badiiy ifodaning yangilanishi faqat tashqi shaklda emas, balki fikrning chuqurlashuvi va falsafiy mazmunning kengayishi bilan bog‘liq ekanini asoslaydi.
Muallif she’riyat taraqqiyotida yangilik mezoni sifatida obraz va timsollarning o‘ziga xosligi, poetik tafakkurning teranligi, badiiy umumlashtirish darajasi hamda o‘quvchini mushohadaga chorlay oladigan estetik quvvatni ko‘rsatadi. Ayrim she’rlarda uchraydigan sun’iylik, mazmun va shakl uyg‘unligining yetarli emasligi, tashqi tasvirning ichki g‘oyaga to‘liq xizmat qilmasligi kabi kamchiliklar ham xolis tanqid qilinadi. Shu bilan birga, muallif yosh shoirlarning izlanishlarini ijobiy baholab, ularning o‘zbek she’riyati rivojidagi istiqbolli o‘rnini belgilaydi.
Maqolaning muhim jihatlaridan biri shundaki, unda alohida bir shoir emas, balki davr she’riyatining umumiy poetik manzarasi yoritiladi. Tanqidchi turli mualliflarning asarlarini o‘zaro taqqoslash orqali zamonaviy she’riyatning asosiy rivojlanish tendensiyalarini, badiiy tafakkurdagi umumiy o‘zgarishlarni va estetik izlanishlarni aniqlaydi. Shu jihatdan maqola panoramali adabiy obzor xususiyatiga ega bo‘lib, bir davr she’riy jarayonining yaxlit ilmiy-tanqidiy tavsifini beradi.
Mazkur maqola 1980-yillar o‘zbek she’riy tanqidining muhim namunalaridan biri bo‘lib, unda adabiy jarayonni kuzatish, yangi ijodiy tamoyillarni aniqlash, shoirlar ijodini qiyosiy tahlil qilish va she’riyat taraqqiyotining istiqbolli yo‘nalishlarini belgilash kabi adabiy obzor janriga xos belgilar yaqqol namoyon bo‘ladi. Shu bois, maqola “O‘zbek adabiyotida adabiy obzor janri” mavzusidagi tadqiqot uchun muhim manbalardan biri sifatida ilmiy ahamiyat kasb etadi.