qalb poklanmog`i kerak

Botirxon Akramovning “Qalb poklanmog‘i kerak” nomli maqolasi 1980-yillar o‘zbek she’riyatida ma’naviy poklanish, vijdon, halollik, fuqarolik mas’uliyati hamda axloqiy qadriyatlarning badiiy talqinini yoritishga bag‘ishlangan adabiy obzordir. Muallif davr she’riyatida yuz berayotgan ma’naviy-estetik yangilanishlarni ko‘plab shoirlarning ijodi misolida umumlashtirib tahlil qiladi. Obzorning markazida insonning ichki dunyosi, vijdon erkinligi, ruhiy kamolot va ijodkorning jamiyat oldidagi mas’uliyati kabi dolzarb masalalar turadi.
Maqolada Abdulla Oripov, Erkin Vohidov, Omon Matjon, Rauf Parfi, Shavkat Rahmon, Usmon Azim, Mirza Kenjabek, Muhammad Solih va boshqa zamonaviy shoirlarning she’rlari qiyosiy tahlil qilinadi. Muallif ularning poetik tafakkuri, ramziy obrazlar tizimi, falsafiy mushohadalari, fuqarolik pozitsiyasi hamda inson va jamiyat munosabatini yoritishdagi badiiy mahoratini ilmiy mezonlar asosida baholaydi. Shoirlarning ma’naviy poklanish, ezgulik va yovuzlik kurashi, vijdon va e’tiqod, insonning ichki erkinligi kabi mavzularga murojaati o‘zaro qiyoslanib, har bir ijodkorning individual poetik uslubi va estetik qarashlari ochib beriladi.
Obzorda zamonaviy she’riyatning g‘oyaviy-badiiy rivojlanishiga xos muhim tamoyillar chuqur tahlil qilinadi. Muallif she’riyatning bosh vazifasi inson qalbini poklash, uning ma’naviy olamini boyitish va jamiyatdagi axloqiy mezonlarni mustahkamlashdan iborat ekanligini ta’kidlaydi. Shu nuqtai nazardan Abdulla Oripovning fuqarolik ruhidagi she’rlari, Omon Matjonning falsafiy mushohadalari, Rauf Parfining vijdon va e’tiqod haqidagi poetik qarashlari, Shavkat Rahmonning inson baxti va hayot mazmuni haqidagi izlanishlari, Usmon Azim hamda Muhammad Solih she’riyatidagi ma’naviy mas’uliyat va zamonaviy tafakkur masalalari atroflicha tahlil qilinadi.
Maqolada shoirlarning poetik mahorati obraz yaratish, ramz va timsollardan foydalanish, falsafiy umumlashtirish, lirik qahramon ruhiyatini ochish hamda milliy va umuminsoniy qadriyatlarni uyg‘unlashtirish mezonlari asosida baholanadi. Muallif zamonaviy she’riyatda fuqarolik pozitsiyasining kuchayishi, insonning ma’naviy olamini chuqur tasvirlashga intilish va poetik tafakkurning yangilanishini davr she’riyatining muhim yutug‘i sifatida e’tirof etadi. Shu bilan birga, ayrim she’rlarda uchraydigan balandparvozlik, mavhumlik, obrazlarning yetarli darajada individuallashtirilmaganligi va falsafiy umumlashtirishdagi sustlik kabi kamchiliklar ham tanqidiy baholanadi.
Maqolaning muhim jihati shundaki, unda alohida bir shoir yoki she’riy to‘plam emas, balki bir guruh zamonaviy shoirlarning ijodi yagona adabiy jarayon doirasida umumlashtirib tahlil qilinadi. Muallif qiyosiy tahlil usuli orqali zamonaviy o‘zbek she’riyatining ma’naviy-estetik yo‘nalishlarini, poetik izlanishlarini va rivojlanish tendensiyalarini belgilaydi. She’riyatning inson ruhiyati, jamiyat hayoti va milliy tafakkur bilan uzviy bog‘liqligi ilmiy asosda yoritilib, zamonaviy o‘zbek lirikasining taraqqiyot bosqichlari yuzasidan muhim umumlashmalar chiqariladi. Shu jihatdan maqola ma’naviy-axloqiy mavzuga bag‘ishlangan she’riyat obzori sifatida o‘zbek adabiy tanqidchiligida alohida o‘rin egallaydi.
Mazkur adabiy obzor 1980-yillar o‘zbek she’riyatining ma’naviy-estetik qiyofasini yoritgan muhim ilmiy manbalardan biridir. Unda turli shoirlarning she’rlari qiyosiy tahlil qilinib, ularning g‘oyaviy-badiiy xususiyatlari, poetik mahorati, fuqarolik ruhining ifodalanishi hamda zamonaviy she’riyat taraqqiyotining asosiy yo‘nalishlari yuzasidan ilmiy xulosalar chiqariladi. Shu sababli maqola “O‘zbek adabiyotida adabiy obzor janri” mavzusini tadqiq etishda, xususan she’riyatga bag‘ishlangan mavzuli adabiy obzorlarning shakllanishi va rivojlanishini o‘rganishda muhim nazariy va amaliy manba hisoblanadi.