She'riyat
Tanlangan
Qovun qovundan rang oladi-yu...
Annotatsiya
Safo Ochilning “Qovun qovundan rang oladi-yu...” nomli maqolasi zamonaviy o‘zbek she’riyatida ijodiy ta’sirlanish, poetik an’ana va badiiy individuallik masalalarini yoritishga bag‘ishlangan adabiy obzordir. Muallif jahon va o‘zbek she’riyati rivojida adabiy ta’sirning tabiiy hodisa ekanligini e’tirof etgan holda, ta’sirlanish bilan ko‘chirmachilik o‘rtasidagi nozik chegarani ilmiy mezonlar asosida tahlil qiladi. Maqolada zamonaviy she’riyatda uchraydigan fikr, obraz, ibora, qofiya va poetik ohang takrorlari ko‘plab she’rlar misolida qiyosiy o‘rganilib, ularning badiiy-estetik mohiyati ochib beriladi.
Obzorda Abdulla Oripov, Erkin Vohidov, Omon Matjon, Muhammad Ali, Cho‘lpon Ergashev, Miraziz A’zam, Rauf Parfi, Normurod Narzullayev, Sharif Nurxon, Qadam Saidmurodov, Rahim Bekniyoz hamda boshqa shoirlarning she’rlari qiyosiy tahlil qilinadi. Muallif turli ijodkorlarning poetik uslubi, obrazlar tizimi, ramzlari, iboralari va misralari o‘rtasidagi o‘xshashliklarni aniq misollar asosida ko‘rsatib, qaysi holatlar tabiiy adabiy ta’sir mahsuli, qaysilari esa ijodiy takror yoki ko‘chirmachilik ekanini ilmiy asosda baholaydi. Shu orqali har bir shoirning individual uslubi va badiiy tafakkuri haqida umumlashgan xulosalar chiqariladi.
Maqolada she’riyatning badiiy qimmati ijodkorning o‘ziga xos poetik ovozi, mustaqil tafakkuri va original obraz yaratish mahorati bilan belgilanishi alohida ta’kidlanadi. Muallif she’riy asarda fikrning yangiligi, obrazlarning individualligi, ramzlarning tabiiyligi va poetik tilning betakrorligi chinakam ijod mezoni ekanligini asoslaydi. Shu bilan birga, ayrim shoirlar ijodida uchraydigan tayyor poetik qoliplardan foydalanish, boshqa shoirlarning obraz va iboralarini takrorlash, qofiya va ohangdagi o‘xshashliklar she’riyat taraqqiyotiga salbiy ta’sir ko‘rsatishi haqida tanqidiy mulohazalar bildiradi.
Obzorda jahon adabiyoti va o‘zbek she’riyati o‘rtasidagi adabiy aloqalar ham nazariy jihatdan yoritiladi. Muallif ijodiy ta’sirning adabiy taraqqiyot uchun tabiiy va zarur omil ekanligini qayd etar ekan, haqiqiy ijodkor o‘zlashtirilgan badiiy tajribani yangi estetik sifat darajasiga ko‘tarishi lozimligini ta’kidlaydi. She’riy misollarni o‘zaro qiyoslash orqali poetik tafakkurning rivojlanish qonuniyatlari, milliy an’ana va individual uslub uyg‘unligi, badiiy mahoratning muhim mezonlari keng tahlil qilinadi.
Maqolaning muhim jihati shundaki, unda alohida bir shoir yoki she’riy to‘plam emas, balki zamonaviy o‘zbek she’riyatining umumiy poetik jarayoni muammoviy nuqtai nazardan umumlashtirib tahlil qilinadi. Muallif turli shoirlar ijodini qiyoslash orqali she’riyatdagi ijodiy izlanishlar, poetik an’analarning davomiyligi, badiiy yangilanish va individual uslubning shakllanish tendensiyalarini belgilaydi. Shu jihatdan maqola muammoviy (tanqidiy) she’riyat obzori sifatida o‘zbek adabiy tanqidchiligida poetik mahorat va ijodiy individuallik masalalarini yorituvchi muhim ilmiy manba hisoblanadi.
Mazkur adabiy obzor 1980-yillar o‘zbek she’riyati taraqqiyotidagi dolzarb estetik muammolarni kompleks yoritgan muhim adabiy-tanqidiy tadqiqotlardan biridir. Unda ko‘plab shoirlarning she’rlari qiyosiy tahlil qilinib, poetik tafakkur, ijodiy ta’sir, badiiy individuallik va original uslub masalalari yuzasidan ilmiy umumlashmalar beriladi. Shu sababli maqola “O‘zbek adabiyotida adabiy obzor janri” mavzusini tadqiq etishda, ayniqsa muammoviy she’riyat obzorlarining shakllanishi va taraqqiyotini o‘rganishda muhim nazariy hamda amaliy manbalardan biri sifatida alohida ilmiy ahamiyat kasb etadi.
Obzorda Abdulla Oripov, Erkin Vohidov, Omon Matjon, Muhammad Ali, Cho‘lpon Ergashev, Miraziz A’zam, Rauf Parfi, Normurod Narzullayev, Sharif Nurxon, Qadam Saidmurodov, Rahim Bekniyoz hamda boshqa shoirlarning she’rlari qiyosiy tahlil qilinadi. Muallif turli ijodkorlarning poetik uslubi, obrazlar tizimi, ramzlari, iboralari va misralari o‘rtasidagi o‘xshashliklarni aniq misollar asosida ko‘rsatib, qaysi holatlar tabiiy adabiy ta’sir mahsuli, qaysilari esa ijodiy takror yoki ko‘chirmachilik ekanini ilmiy asosda baholaydi. Shu orqali har bir shoirning individual uslubi va badiiy tafakkuri haqida umumlashgan xulosalar chiqariladi.
Maqolada she’riyatning badiiy qimmati ijodkorning o‘ziga xos poetik ovozi, mustaqil tafakkuri va original obraz yaratish mahorati bilan belgilanishi alohida ta’kidlanadi. Muallif she’riy asarda fikrning yangiligi, obrazlarning individualligi, ramzlarning tabiiyligi va poetik tilning betakrorligi chinakam ijod mezoni ekanligini asoslaydi. Shu bilan birga, ayrim shoirlar ijodida uchraydigan tayyor poetik qoliplardan foydalanish, boshqa shoirlarning obraz va iboralarini takrorlash, qofiya va ohangdagi o‘xshashliklar she’riyat taraqqiyotiga salbiy ta’sir ko‘rsatishi haqida tanqidiy mulohazalar bildiradi.
Obzorda jahon adabiyoti va o‘zbek she’riyati o‘rtasidagi adabiy aloqalar ham nazariy jihatdan yoritiladi. Muallif ijodiy ta’sirning adabiy taraqqiyot uchun tabiiy va zarur omil ekanligini qayd etar ekan, haqiqiy ijodkor o‘zlashtirilgan badiiy tajribani yangi estetik sifat darajasiga ko‘tarishi lozimligini ta’kidlaydi. She’riy misollarni o‘zaro qiyoslash orqali poetik tafakkurning rivojlanish qonuniyatlari, milliy an’ana va individual uslub uyg‘unligi, badiiy mahoratning muhim mezonlari keng tahlil qilinadi.
Maqolaning muhim jihati shundaki, unda alohida bir shoir yoki she’riy to‘plam emas, balki zamonaviy o‘zbek she’riyatining umumiy poetik jarayoni muammoviy nuqtai nazardan umumlashtirib tahlil qilinadi. Muallif turli shoirlar ijodini qiyoslash orqali she’riyatdagi ijodiy izlanishlar, poetik an’analarning davomiyligi, badiiy yangilanish va individual uslubning shakllanish tendensiyalarini belgilaydi. Shu jihatdan maqola muammoviy (tanqidiy) she’riyat obzori sifatida o‘zbek adabiy tanqidchiligida poetik mahorat va ijodiy individuallik masalalarini yorituvchi muhim ilmiy manba hisoblanadi.
Mazkur adabiy obzor 1980-yillar o‘zbek she’riyati taraqqiyotidagi dolzarb estetik muammolarni kompleks yoritgan muhim adabiy-tanqidiy tadqiqotlardan biridir. Unda ko‘plab shoirlarning she’rlari qiyosiy tahlil qilinib, poetik tafakkur, ijodiy ta’sir, badiiy individuallik va original uslub masalalari yuzasidan ilmiy umumlashmalar beriladi. Shu sababli maqola “O‘zbek adabiyotida adabiy obzor janri” mavzusini tadqiq etishda, ayniqsa muammoviy she’riyat obzorlarining shakllanishi va taraqqiyotini o‘rganishda muhim nazariy hamda amaliy manbalardan biri sifatida alohida ilmiy ahamiyat kasb etadi.