She'riyat
Tanlangan
She`r tashnaligi
Annotatsiya
Ortiqboy Abdullayevning “She’r tashnaligi” nomli adabiy obzori 1990-yillar boshidagi o‘zbek she’riyatida yuz bergan g‘oyaviy-badiiy yangilanishlar, poetik tafakkur taraqqiyoti hamda zamonaviy she’riy jarayonning estetik xususiyatlarini yoritishga bag‘ishlangan. Muallif istiqlol arafasidagi she’riyatni keng qamrovda kuzatib, turli avlod vakillari ijodini qiyosiy tahlil qilish orqali davr she’riyatining umumiy manzarasini yaratadi. Adabiy obzorning asosiy maqsadi zamonaviy o‘zbek she’riyatining yutuqlari, poetik izlanishlari va dolzarb muammolarini ilmiy-estetik mezonlar asosida baholashdan iborat.
Adabiy obzorda Abdulla Qodiriy, Cho‘lpon, Fitrat, Usmon Nosir singari mumtoz va jadid adabiyoti namoyandalari ijodiy an’analari zamonaviy she’riyat bilan bog‘liq holda talqin qilinadi. Shuningdek, Asqad Muxtor, Abdulla Oripov, Erkin Vohidov, Omon Matjon, Muhammad Yusuf, Ismoil To‘lakov, Odil Jo‘rayev, Eshqobil Shukur, Iqbol Mirzo, Xurshid Davron va boshqa zamonaviy shoirlarning she’rlari qiyosiy tahlil qilinadi. Muallif ularning ijodida haqiqat, erkinlik, Vatan, milliy o‘zlik, tarixiy xotira, ma’naviy uyg‘onish, inson qalbi va zamon muammolarining badiiy talqinini chuqur tahlil etadi.
Maqolada she’riy obrazlar tizimi, poetik tafakkur, ramziy ifoda, falsafiy mushohada, metafora, badiiy til va uslub, lirik qahramon xarakteri hamda she’rning estetik ta’sir kuchi asosiy tahlil mezonlari sifatida qo‘llaniladi. Muallif chin badiiy tafakkur mahsuli bo‘lgan, hayot haqiqatini teran falsafiy mushohada orqali ifodalagan she’rlarni yuksak baholaydi. Shu bilan birga, publitsistik ruhning kuchayishi, obrazlarning takrorlanishi, sun’iy balandparvozlik va badiiy umumlashtirishning sustligi kabi ayrim kamchiliklarni ham tanqidiy nuqtayi nazardan ko‘rsatib o‘tadi.
Muallif she’riyatning bosh vazifasi inson qalbidagi haqiqatni badiiy kashf etish, milliy tafakkurni yuksaltirish va jamiyatning ma’naviy hayotini boyitish ekanini ta’kidlaydi. Adabiy obzorda shoirlarning individual uslubi, poetik dunyoqarashi, badiiy mahorati hamda zamonaviy o‘zbek she’riyatining taraqqiyot yo‘nalishlari qiyosiy tahlil qilinib, yangi davr she’riyatining estetik tamoyillari yuzasidan muhim ilmiy umumlashmalar beriladi.
Maqolaning ilmiy ahamiyati shundaki, unda alohida bir shoir emas, balki zamonaviy o‘zbek she’riyatining ko‘plab namunalari yagona adabiy jarayon doirasida tahlil qilinadi. Muallif turli shoirlarning ijodiy izlanishlarini o‘zaro taqqoslab, ularning poetik qarashlari, badiiy uslubi va estetik tamoyillari haqida umumlashgan ilmiy xulosalar chiqaradi. Keng qamrovli qiyosiy tahlil, adabiy jarayonni yaxlit baholash va umumlashtirish ushbu maqolaning adabiy obzor janriga mansubligini yaqqol namoyon etadi.
Mazkur adabiy obzor 1990-yillar boshidagi o‘zbek she’riyatining badiiy taraqqiyoti, poetik tafakkurdagi yangilanishlar va ijodiy izlanishlarni aks ettiruvchi muhim adabiy-tanqidiy manbalardan biridir. Unda zamonaviy she’riy jarayonning g‘oyaviy-estetik xususiyatlari, yetakchi shoirlarning badiiy mahorati va she’riyat rivojining asosiy tendensiyalari yuzasidan ilmiy umumlashmalar berilgan. Shu sababli ushbu maqola “O‘zbek adabiyotida adabiy obzor janri” mavzusini tadqiq etishda adabiy obzorning yetuk namunalaridan biri sifatida muhim nazariy va amaliy ahamiyat kasb etadi.
Adabiy obzorda Abdulla Qodiriy, Cho‘lpon, Fitrat, Usmon Nosir singari mumtoz va jadid adabiyoti namoyandalari ijodiy an’analari zamonaviy she’riyat bilan bog‘liq holda talqin qilinadi. Shuningdek, Asqad Muxtor, Abdulla Oripov, Erkin Vohidov, Omon Matjon, Muhammad Yusuf, Ismoil To‘lakov, Odil Jo‘rayev, Eshqobil Shukur, Iqbol Mirzo, Xurshid Davron va boshqa zamonaviy shoirlarning she’rlari qiyosiy tahlil qilinadi. Muallif ularning ijodida haqiqat, erkinlik, Vatan, milliy o‘zlik, tarixiy xotira, ma’naviy uyg‘onish, inson qalbi va zamon muammolarining badiiy talqinini chuqur tahlil etadi.
Maqolada she’riy obrazlar tizimi, poetik tafakkur, ramziy ifoda, falsafiy mushohada, metafora, badiiy til va uslub, lirik qahramon xarakteri hamda she’rning estetik ta’sir kuchi asosiy tahlil mezonlari sifatida qo‘llaniladi. Muallif chin badiiy tafakkur mahsuli bo‘lgan, hayot haqiqatini teran falsafiy mushohada orqali ifodalagan she’rlarni yuksak baholaydi. Shu bilan birga, publitsistik ruhning kuchayishi, obrazlarning takrorlanishi, sun’iy balandparvozlik va badiiy umumlashtirishning sustligi kabi ayrim kamchiliklarni ham tanqidiy nuqtayi nazardan ko‘rsatib o‘tadi.
Muallif she’riyatning bosh vazifasi inson qalbidagi haqiqatni badiiy kashf etish, milliy tafakkurni yuksaltirish va jamiyatning ma’naviy hayotini boyitish ekanini ta’kidlaydi. Adabiy obzorda shoirlarning individual uslubi, poetik dunyoqarashi, badiiy mahorati hamda zamonaviy o‘zbek she’riyatining taraqqiyot yo‘nalishlari qiyosiy tahlil qilinib, yangi davr she’riyatining estetik tamoyillari yuzasidan muhim ilmiy umumlashmalar beriladi.
Maqolaning ilmiy ahamiyati shundaki, unda alohida bir shoir emas, balki zamonaviy o‘zbek she’riyatining ko‘plab namunalari yagona adabiy jarayon doirasida tahlil qilinadi. Muallif turli shoirlarning ijodiy izlanishlarini o‘zaro taqqoslab, ularning poetik qarashlari, badiiy uslubi va estetik tamoyillari haqida umumlashgan ilmiy xulosalar chiqaradi. Keng qamrovli qiyosiy tahlil, adabiy jarayonni yaxlit baholash va umumlashtirish ushbu maqolaning adabiy obzor janriga mansubligini yaqqol namoyon etadi.
Mazkur adabiy obzor 1990-yillar boshidagi o‘zbek she’riyatining badiiy taraqqiyoti, poetik tafakkurdagi yangilanishlar va ijodiy izlanishlarni aks ettiruvchi muhim adabiy-tanqidiy manbalardan biridir. Unda zamonaviy she’riy jarayonning g‘oyaviy-estetik xususiyatlari, yetakchi shoirlarning badiiy mahorati va she’riyat rivojining asosiy tendensiyalari yuzasidan ilmiy umumlashmalar berilgan. Shu sababli ushbu maqola “O‘zbek adabiyotida adabiy obzor janri” mavzusini tadqiq etishda adabiy obzorning yetuk namunalaridan biri sifatida muhim nazariy va amaliy ahamiyat kasb etadi.